و ذا النون اذ ذهب مغاضباً فظن ان لن نقدر عليه فنادي في الظلمات ان لا اله الا انت سبحانک اني کنت من الظالمين فاستجبنا له و نجيناه من الغم و کذلک ننجي المؤمنين

سه‌شنبه، اردیبهشت ۲۵، ۱۳۸۶

جمهوری اسلامی؛ مافیای مخوف قدرت

تصميم نداشته ام زياد سياسي بنويسم ولي مي بينم نمي تونم جلو خودمو بگيرم. چنان در يک فضاي عجيب غريب و تيره و تار سياسي که خودمون براي خودمون ساخته ايم گير افتاده ايم که نمي شه بهش بي تفاوت موند. اين مطلب در امتداد بسط بيشتر نکته ايه که در چند نوشته قبلتر با عنوان (اين اپوزيسيون از ذخائر انقلاب است) مطرحش کردم. يکي از ويرايشهاي جديد و وطني تئوري توطئه به طرز نامحسوسي چنان در اذهان ما رخنه کرده که گويا اصلاً نمي تونيم تشکيک و پرسشگري از اونو منطقي و قابل تأمل تلقي کنيم. شيوع اين انديشه در بين مردم عادي شايد چيز عجيب و غيرمنتظره اي نباشه اما گستردگي اين نظريه در بين اهل انديشه و فرهنگ برام اصلاً قابل توجيه و قابل قبول نيست. اين ويرايش جديد تئوري توطئه از اين قراره که هيئت حاکمه، مديران و دستگاههاي مختلفي که در اطرافش متشکل شده اند يک مافياي مخوف و خونريز و ضدبشري هستند که در مدت بيست و هشت سال حاکميت جمهوري اسلامي با استفاده از ابزارهاي مختلفي چون دروغ و دورويي و دينفروشي و کشتار و شکنجه و زندان و تهديد تنها به دنبال تداوم حکومت خود و بهره کشي و بر باد دادن سرمايه هاي ايران و ايراني بوده اند. اين گونه نگرش غيرمنطقي و عجيب به جمهوري اسلامي در بين اپوزيسيون خارج از کشور پررنگتر و صريحتر و در بين منتقدين داخلي کمرنگتر و ناخودآگاهتره. و جالبه زماني که سعي مي کني بنيان منطقي اين خرافه سياسي رو مورد پرسش قرار بدي با اتهام انتساب به حاکميت و همدستي با دستگاههاي عقيدتي نظامي رژيم و ضديت با آرمانهاي آزاديخواهانه ملت ايران مواجه مي شي. تعصب و خرافه انديشي و موهوم پنداري که فضاي زندگي و انديشه آدميان رو تير و تار مي کنه شايد فقط محدود به دوران قرون وسطي اروپا نبوده. امروز هم به جاي رويکرد تحليلي و منطقي و تخصصي به وضعيت و اقدام براي تفاهم و تعامل و مشارکت متناسب، مي تونيم دنياي مبهم و تيره و منطق ناپذيري در برابر خودمون نقاشي کنيم و از مشکلات و وضعيت خودمون غول بي شاخ و دمي بسازيم که براي ترسوندنش سعي کنيم با هياهو و سروصدا فراريش بديم

اگر روزنامه اي بسته مي شه به قاضي پرونده اش لعنت مي فرستيم. اگر در انتشار کتابي مميزي صورت مي گيره در برابر وزارت فرهنگ و ارشاد موضع مي گيريم. اگر با پوششهاي نامتعارف خياباني برخورد مي شه نيروي انتظامي رو متهم مي کنيم. و همين طور مجموعه رفتارهاي حاکميت رو به مجريانش انتساب مي ديم و لابد در نهايت در نتيجه گيريمون به کليت هيئت حاکمه و اصول قانونيش مي رسيم. و بعد سعي مي کنيم با رويکردي سياسي اين افراد و اين قوانين و اين دستگاه رو از سر راه برداريم. رويکرد سياسي و مخالفت آميز کم کم ما رو به پرهيز از تعامل و تفاهم سوق مي ده و در نهايت اين دوري فکري و ذهني راه رو براي نظريه پردازيهاي وهم آلود از قبيل آنچه پيشتر بهش اشاره شد باز مي کنه. در صورتي که به شکل ديگه اي هم مي شه به قضايا نگاه کرد. مي شه اين طور انديشيد که نه قاضي و نه مميزي و نه مأمور انتظامي نه فقط خود عامل اساسي اين رفتارها نيستند بلکه عمد و انگيزه اي غيرمنطقي در تقابل با آزاديخواهي و جمهوريخواهي جامعه ايران ندارند. اين افراد تنها عوامل اجرايي انديشه اي هستند که در شرايط عملي و پيچيده اجتماعي به سوي برخي رويکردها و رفتارها کشيده شده اند. با اين شرايط بايستي با انديشه و منطق و تفاهم تعامل کرد و مخالفت سياسي و تقابل ايدئولوژيک نه تنها گرهي از اوضاع باز نمي کنه بلکه طرفين رو راديکالتر و متعصبتر و اوضاع رو نامطلوبتر مي کنه

اگر قبول داريم مجموعه اي از قوانين و اسلوب منطقي رفتارهاي انسانها، ساختارها و جوامع رو شکل مي دهند پس درباره هر فرد و ساختار و جامعه اي بايستي راهي وجود داشته باشه تا از طريق اون بشه ارتباط برقرار کرد، تعامل کرد و اوضاعي مطلوب و تفاهم آميز بوجود آورد. شايد مشکل از زماني شروع مي شه که حاضر نيستيم طرف ديگه معادله رو موجودي صاحب حق و قابل گفتگو تصور کنيم و بر انديشه هاي خودمون تعصب مي ورزيم و در اين اميد هستيم که با يکجانبه گرايي و تقابل صددرصد با طرف مقابل خواهيم توانست بدون اين که بر سر جزئي از خواسته هاي خود مصالحه کنيم به پيروزي برسيم. و با اين خواسته نادرست و غيرعملي راه رو بر خودمون مي بنديم و سطح منطقي رفتارهاي خودمون رو پايين مياريم. شايد هم حقيقتاً درباره علت يابي ريشه اي مشکلات ناتوانيم و تنها قادريم افرادي را که براي ما محدوديت ايجاد مي کنند و با خواسته هاي ما مقابله مي کنند ببينيم و مبارزه و تلاش خود را محدود به همين افرادي مي کنيم که در ديدرس ما هستند و در همين سطح ابتدايي متوقف مي شويم. افراط در نگاه سياسي به اوضاع جامعه معادل کم کردن از بار منطقي تعاملات اجتماعي و انديشه اي و فرهنگي جامعه ماست. به جاي يک رويکرد سطحي سياسي و داستان پردازي درباره انجمن مخوف مافياي قدرت و سياه و وهم آلود کردن سپهر زندگي و انديشه اجتماعي خودمون مي تونيم با رويکردي منطقي و فرهنگي و انديشه مدار به سوي تعامل و همفکري و تفاهم و مشارکت همه جانبه در جامعه و کمک رساني به بهبود اداره کشور حرکت کنيم و منظومه انديشه و زندگي خودمون رو روشن و اميدبخش کنيم

یکشنبه، اردیبهشت ۲۳، ۱۳۸۶

من و کتابخونه بابام

بابام يک کتابخونه کوچيک داره که بيشتر کتابهاشو در دوران دانشجوييش خريده. ورودي سال 52 و فارغ التحصيل سال 59 دانشگاه فردوسي مشهده. دوران بچگيش رو تو يه شهر کوچک با محيطي روستايي و سنتي گذرونده. هر وقت با هم بيرون مي ريم و تو کوه و دشت با هم راه مي ريم، گياهان زياديه که اسمشونو و استفاده شونو مي دونه. مثلاً مي گه بچه که بودم وقتي براي چروندن گوسفندا بيرون مي رفتم مامان بزرگم بهم مي گفت براي آتش تنور از ريشه اين بوته ها برام بيار. و اون هم از صبح تا شب کم کم توبره شو تو مسير از اونا پر مي کرده. بابام اسم اون گياه رو مي گفت که من يادم نمونده. گياهان خوشبو و معطري مثل آويشن، کاکوتي و پونه رو به خوبي مي شناسه. اسم انواع بوته هاي خارها و طرز استفاده بعضي هاشونو هم برامون تعريف مي کنه. گاهي هم به بهانه هاي مختلف از موضوعات کشاورزي و روش کشت محصولات مختلف صحبت مي شه. برام جالبه تو محيط شهري کوچيکشون اسم همه خاندانها و فاميلهاي قديمي و شبکه پيچيده نسبتهاي فاميليشون رو با هم بلده. خلاصه اين که در محيط نيمه روستايي کودکيش کاملاً جاافتاده بوده و شرايط و آداب و رسوم و اقتضائات چنين زندگي رو به خوبي مي شناسه. هر چند وقت که در تعطيلات به اون محيط برمي گرديم، من هم تا حدود زيادي مي تونم بفهمم پدرم در چه محيطي و با چه وضعيتي بزرگ شده. و درباره دلبستگي جادويي که نسبت به اين محيط اجدادي داريم، کل خانواده مون تجربه مشترکي داريم. از محيط خانوادگيش يک نوع روحيه مذهبي و اخلاقي دوست داشتني، سنتي، ساده و ريشه دار به ارث برده

چون بچه مرتب و کوشايي بوده مي تونه مدرک ديپلمش رو بگيره و دانشگاه قبول شه. تو دانشگاه هم درسش خوب بوده. اما در اين فاز جديد از جمله اتفاقاتي که براش ميفته آشنايي با انديشه هاي دکتر شريعتي و درگيري در کارهاي سياسي دوران انقلابه. و شايد تحت تأثير چنين وضعيتي بوده که در دوران دانشجوييش اين همه کتاب مي خريده. رديف بالاي کتابخونه کتابهاي سياه دکتر شريعتي هستند. رديفهاي پايينتر رو انواع و اقسامي از کتابهايي تشکيل مي دهند که درباره زندگي و سخنان پيامبر و امامان و اصحاب مختلف و انواع و اقسام آموزه هاي اسلامي و مبارزات انقلابيون آفريقايي بر عليه استعمار هستند. کتابها به همون سبک مألوف کتابهاي قديمي، با کاغذهاي کاهي و قيمتهاي بيست سي ريالي هستند. نمي دونم اين که ادعا کنم شيوه نوشته هاي کتابها همگي تا حدود زيادي نزديک به هم هستند چقدر درسته. شايد بشه گفت يک جور نگاه خالص درون ديني با غلبه تمجيد و تقديس آموزه هاي اسلامي در بيشترشون وجود داره و نگاه مقايسه اي، فني، عملگرايانه و تخصصي کمتر درشون به چشم مي خوره. حالا که به اين کتابها نگاه مي کنم گذشته از بار عاطفي و نوستالژيک، احساس مي کنم کتابهايي نيستند که من واقعاً براي خوندنشون احساس نياز کنم. نسبت به کتابهاي اون دوران، امروز نگاه به غرب و فلسفه و علوم انساني مختلف مرتبط با اون خيلي بيشتر شده. تو کتابهاي امروز نگاه به دين خيلي بيشتر از بيرون و با پرسش همراهه. آيا اين وضعيت به معني گسست از اون دورانه يا اين که امتدادي معنايي از اون وضعيت قبليه؟ در نوشته قبلي هم به اين تغيير گفتمان و تغيير نگاه به دين اشاره کردم

حالا من و ميليونها من ديگري که به جاي اين که مثل پدرانمون در محيطي کوچک و شبه روستايي زندگي کنيم و با مسائل زندگي روستايي سروکله بزنيم، در يک محيط شهري بزرگتر و با روابط و تشکيلات اجتماعي مرتبط با اون بزرگ شده ايم و نگاه و پرسشگري ما به جاي نگاه در داخل دين بيشتر به سمت نگاه فني و تخصصي در سايه غرب جديد و از بيرون دين سير کرده، از اين تغيير و تحولات بين نسلي چه مسير حرکتي رو مي تونيم ترسيم کنيم؟ آيا به لحاظ معنايي در يک مسير کاملاً متفاوت جديد به حرکت آمده ايم و از گذشته خود منفصل شده ايم؟ يا تغييرات در ساختارهاي اجتماعي طي چند دهه اخير، تغييراتي متناسب در دغدغه ها و انديشه هاي ما بوجود آورده ولي بنيانهاي شناختي و آرمانهاي فکري ما همچنان در يک مسير واحد نسبت به گذشته در حرکتند؟ جواب اين سؤال هر چي هم باشه ولي من نسبت به پدرم و کتابخونه اش احساس گسست و بيگانگي نمي کنم. نوشته ها و انديشه ها و سؤالات موجود برام در يک مجموعه هماهنگ و سازگار با گذشته فکري و سابقه زندگي اجتماعيم به نظر مي رسه

شنبه، اردیبهشت ۲۲، ۱۳۸۶

سفرهای اکتشافی اروپائیان؛ ارتباط با جمعيتهاي بومي

در همراهي با موانع عاطفي و رواني که اکتشاف سرزمينهاي ناشناخته را محدود مي کرد، مانع مربوط به برقراري رابطه بين سياحان اروپايي و مردم محلي آفريقا و سپس هند و امريکا وجود داشت. زماني که اروپا اولين بار شروع به اکتشاف دنياي ناشناخته کرد، پرتغاليها اقدام به استخدام افرادي از جمعيتهاي محلي کردند تا به عنوان مترجم عمل کنند. هر کشتي پرتغالي بايستي با خود يک مترجم را حمل مي کرد که قادر باشد به زبان آخرين منطقه تجاري صحبت کند که در سفرهاي قبلي در دسترس قرار گرفته بود و در صورت امکان او بايستي مي توانست به زبان مناطق ساحلي صحبت کند که پس از اين مورد ديدار قرار خواهند گرفت. بخشي از مشکل از اين قرار بود که لهجه هاي بسيار زيادي در امتداد ساحل غربي آفريقا صحبت مي شد و اين به آن معنا بود که براي هر زبان بايستي يک مترجم يافت مي شد. به طور عمومي زماني که دريانوردان پرتغالي در يک سفر تا حد امکان در امتداد ساحل جلو مي رفتند، به ساحل مي رفتند تا يک سکونتگاه انساني بيابند. اگر چنين محلي يافت مي شد اکتشافگران اروپايي تلاش مي کردند تعدادي از آفريقايي ها را براي بردن به اروپا اسير کنند. به آفريقاييها خانه داده مي شد و به عنوان مسيحي غسل تعميد داده مي شدند و زبان پرتغالي را مي آموختند. پس از اين که آفريقاييها مي توانستند با زبان پرتغالي صحبت کنند، آنان به عنوان مترجم به سرزمين مادريشان باز گردادنده مي شدند

مترجم زماني که به ساحل مي رفت وظيفه داشت به نام پادشاهي پرتغال درباره منطقه اطلاعات جمع آوري کند. مترجم بايستي علاقه منديهاي دريانوردان پرتغالي را توضيح مي داد، انواع کالاهايي را که پرتغاليها براي تصرف آن علاقه مند بودند شناسايي مي کرد و درباره قراردادهاي دوجانبه مذاکره کند. مترجمين گاه قرباني سوظن ها يا بي اعتمادي محلي مي شدند و آنها همچنين ممکن بود با خطر قابل توجهي روبرو شوند. در بيش از يک موقعيت، آنها بوسيله ساکنان ناراحت محلي کشته شدند. در يک سفر بارتلوميو دياز تعدادي مترجم زن را به ساحل فرستاد به اين اميد که آنها نسبت به مترجمان مرد با مهرباني بيشتري مورد رفتار قرار خواهند گرفت. اين که آنان اقامت بهتري نسبت به همتايان مرد خود داشتند نادانسته است زيرا در هنگام بازگشت دياز هيچ اثري از ايشان يافت نشد

مترجمين هميشه آفريقاييان اسير شده نبودند برخي از ايشان از دگردادوها هم بودند. اين زندانيان که به طور عمومي در سرزمينهاي مادري خود با محکوميت مرگ مواجه بودند مي توانستند با انجام موفقيت آميز برخي تکاليف خطرناک آزادي خود را به دست آورند. در واقع واسکو دا گاما در سفر موفقيت آميز خود در سال 1497 از پرتغال به آفريقا ده دگردادو را همراه خود برد. دگردادوها در سواحلي ناشناخته رها شدند و به ايشان اعلام شد براي فراهم شدن آزاديشان بايستي با جمعيت محلي تماس بگيرند، درباره منطقه اطلاعات جمع کنند و منتظر بازگشت يک کشتي باشند. آنان چنان چه در مأموريت خود شکست مي خوردند بايستي منتظر مرگ خود به دست جمعيت بومي يا اسيرگيرندگان پرتغالي مي بودند و اصل بقا چنين حکم مي کرد ايشان به سرعت زبان مورد نياز محلي را فرا گيرند تا مأموريت خود را عملي کنند

رابطه بين دريانوردان و جمعيتهاي بومي عامل بسيار مهمي در سالهاي ابتدايي اکتشاف بود زيرا زماني که يک مترجم يافت نمي شد يا برقراري رابطه بين دريانوردان و جمعيتهاي بومي با شکست مواجه مي شد، اراده و شهامت خدمه کشتي به سرعت دچار ترديد و تزلزل مي شد. اما زماني که مترجمين موفق مي شدند و روابط صلح آميز برقرار مي شد پرتغاليها شمشيرهاي خود را کنار مي گذاردند و با جمعيتهاي محلي مذاکره مي کردند. کار مترجمين براي پرتغاليها اين امکان را بوجود آورد تا اطلاعاتي حياتي جمع آوري کنند، روابط خوبي با رهبران سياسي محلي برقرار کنند، بتوانند درک فرهنگ و رسوم محلي را شروع کنند، در آفريقا قلعه هايي بنا کنند و درباره قراردادهاي مؤثر تجاري مذاکره کنند

اين نوشته ترجمه اي از اين متن است
زيرنويس: گويا نويسندگان تلاش کرده اند گناه درگيريها و کشتارهاي تاريخ استعمار اروپايي را در سرزمينهاي غيراروپايي به گردن عدم توفيق مترجمين محلي بيندازند. در شرايطي که طبق نوشته قبلي اهداف اروپائيان در سرزمينهاي غيراروپايي براي تصرف زمين و داراييهاي مستعمرات هيچ حد و مرزي نمي شناخته مشخص نيست چگونه براي چنين اهدافي اروپائيان انتظار داشته اند و مدعي هستند مي خواسته اند به طور مسالمت آميز، منصفانه و انساني با جمعيت محلي رابطه برقرار کنند. رفتار غيرانساني و جنايتکارانه استعمار بيش از همه در حوزه تجارت اقيانوس هند جلب نظر مي کنه. پرتغاليها چيزي نداشتند که به طور مساوي با ديگر طرفها بتونن در بازار تجارت اقيانوسي رد و بدل کنند و ناچار براي تسلط بر بازار به زور متوسل شدند و شبکه اي پيچيده و گسترده و متنوع تجارت کالاهاي اقيانوس هند رو که در طي قرنها شکل گرفته بود با افتخار به توانايي فناوري نظامي کشتيهاشون در هم کوبيدند.

جمعه، اردیبهشت ۲۱، ۱۳۸۶

سفرهای اکتشافی اروپائیان؛ شيوه جنگ اروپايي

شايد ساده ترين راه براي نشان دادن اين گرايش توجه به اين نکته است که اروپائيان قلعه يا پايگاههاي ثابت ديگري مي ساختند تا از آن به عنوان نقطه دفاعي که همچنين مي توانستند از آن تهاجم نظامي خود را آغاز کنند استفاده کنند. در آفريقا اين به آن معني بود که اروپائيان مجبور بودند در ارتباط نزديک با قلعه هاي خود در مجاورت ساحل فعاليت کنند. نه تنها سرزمينهاي داخلي آفريقا بوسيله ارتشهايي محافظت مي شد که نسبت به نيروهاي اروپايي همسان بودند يا از برتري برخوردار بودند بلکه سپاهيان اروپايي همچنين دفاع زيستي در برابر مالاريا، تب زرد و ساير بيماريها نداشتند. تا زمان توليد انبوه گنه گنه، که برعليه مالاريا مقاومت ايجاد مي کرد و اختراع اسلحه خودکار، عمق آفريقا براي ارتشهاي اروپايي منطقه اي ممنوع باقي ماند

روش جنگ محاصره اي از سوي بسياري از مناطقي که با اروپاييها روبرو مي شدند در دوره سفرهاي اکتشافي ناشناخته بود. از جايي که جمعيتهاي محلي به طور اوليه به انگيزه به دست آوردن نيروي کار يا غنيمت جنگي از طرف شکست خورده، اقدام به جنگ مي کردند و براي اشغال سرزميني يا در اختيار گرفتن نقاط استراتژيک عمل نمي کردند باور بر اين بود که بهترين دفاع در برابر يک حمله يا تسليم فوري يا عقب نشيني موقت است. به عنوان نمونه آخرين حاکم مسلمان شهر بندري مالاکا چندان درباره ورود ناوگان کوچک پرتغالي در سال 1511 نگران نبود. بعد از کمي مقاومت اوليه در برابر تهاجم پرتغاليها، حاکم مسلمان به اين گمان که پرتغاليها قصد غارت شهر را دارند و سپس منطقه را ترک خواهند کرد، از شهر عقب نشيني کرد و تنها به اندازه يک مسافرت يک روزه از ساحل فاصله گرفت. اما پرتغاليها در شهر باقي ماندند و با سنگهايي که از تپه مقدسي که اجداد سلطان مسلمان در آنجا دفن بودند مي آوردند، قلعه اي به نام فاموزا بر خرابه هاي مسجد بزرگ شهر ساختند. پس از کامل شدن قلعه، ديوارهايي که بخش پرتغالي مالاکا را در برگرفته بودند دو کيلومتر امتداد داشتند و در برابر ده محاصره مختلف دوام آوردند

در طي اين دوره اوليه جهان گشايي اروپاييان، تنها يک شهر قابل مقايسه با مالاکا وجود داشت که با تشکيلات دفاعي کامل محافظت مي شد و آن مانيل در فيليپين بود. پيش از ورود اسپانياييها در دهه 1560، مسلماناني از بورنئو و مولوکا با خود هنر قلعه سازي را به جزاير فيليپين آوردند. با اين حال اين قلعه سازي ويژه از جنس چوب انجام شده بود که نمي توانست در برابر توپخانه و حمله اسپانياييها مقاومت کند. معدودي از حاکمان محلي با تبعيت از شيوه اروپايي براي بقاي خود در قرن شانزدهم اقدام به ساختن ديوارهاي آجري يا سنگي کردند. عليرغم اين تلاشها براي استفاده از معماري نظامي اروپايي در تشکيلات دفاعي مانيل، اين شهر بوسيله نيروهاي اسپانيايي اشغال شد و کليد تجارت راه دور شرق آسيا در اختيار اروپائيان قرار گرفت. مانيل يک بندر پرمنفعت براي مسير تجاري اقيانوس اطلس با آمريکاي شمالي بود و از طريق مالاکا و باتاويا با تجارت هند متصل مي شد. اين هر سه نقطه تا سال 1942 در اختيار اروپائيان ( نه هميشه يک کشور واحد) باقي ماند

چنين مي توان نتيجه گرفت که جمعيتهاي بومي آفريقا، امريکا و فيليپين به طور عمده به اين دليل استقلال خود را از دست دادند که اروپائيان از مزيت فناوري و تاکتيک نظامي غربي برخوردار بودند. در بخشهاي قبلي بر روي استحکامات دفاعي تأکيد نشد زيرا اينها در صورت وجود تنها از جنس چوب بودند و مانعي در برابر قدرت آتش اروپائيان محسوب نمي شدند. اين مطلب را نمي توان درباره مردم شرق آسيا تکرار کرد. اروپائيان طي دوران اوليه جهان گشايي خود، در اين منطقه در خليج محدود ماندند زيرا مردم شرق آسيا تا حدود زيادي همان روشهاي اروپائيان را استفاده مي کردند. اسلحه هاي گرم، قلعه ها، ارتشهاي بزرگ و دائمي و کشتيهاي جنگي بخشي از سنت نظامي چين، کره و ژاپن بود. در واقع توپخانه برنزي و آهنين پيش از آن که اين فناوري در قرن چهاردهم به سمت غرب گسترش يابد و در اختيار اروپائيان قرار گيرد، به طور کامل در چين توسعه يافته بود. با کاهش گرفتن برخوردها بين دو طرف درگيري، تسليحات آتشين در دو منطقه مسير تحول متفاوتي در پيش گرفت. تا قرن شانزدهم اسلحه هاي آهنين و برنزي که در غرب توليد مي شد نسبت به نمونه هاي شرقي خود قدرتمندتر و با قابليت تحرک بيشتري بودند اما تسليحات اروپايي زماني که طي دهه 1520 به منطقه آورده شدند به دقت مورد مطالعه و کپي برداري قرار گرفتند

تفاوتهاي موجود بين فناوري نظامي اروپا و آسيا شايد بهتر از هر چيزي با مثال زير تصوير شود. ارتشهاي اروپايي معتقد بودند آنچه که کارايي اسلحه گرم را محدود مي کند مدت زماني است که لازم است سرباز اسلحه خود آماده شليک کند. از سوي ديگر ژاپنيها معتقد بودند اين که سرباز در هدفگيري خود دقيق عمل کند اهميت بيشتري دارد. به اين ترتيب در حالي که اروپائيها در صدد بودند زمان مسلح کردن دوباره اسلحه را کاهش دهند، نظامنامه هاي ژاپني از اواسط قرن شانزدهم به بعد بيشتر بر بهبود مهارتهايي که دقت تيراندازي را مي افزود تأکيد داشتند. زماني که اين هدف برآورده شد سپس توجه معطوف به افزايش دامنه آتش نفر شد و جاگيريها و آرايشهاي کارآمدتر تهاجمي (از قبيل جلو کشيدن تفنگداراني که در دسته هاي مشخص اقدام به آتش مي کردند) توسعه يافتند. يک ژنرال ژاپني، اودا نبوناگا در دهه 1560 اولين بار روش آتش همزمان دسته هاي تفنگداران را آزمود و اين بيست سال قبل از آن بود که موريس از ناسائو و ارتش جمهوري هلند اين روش را مورد استفاده قرار دهد و هفتاد سال قبل از آن بود که اين روش به رفتاري استاندارد در ارتشهاي اروپايي تبديل شود

تسليحات سنگينتر اروپايي از قبيل توپخانه هاي دژکوب موجب بروز تغييراتي در استحکامات دفاعي ژاپني شد. قبل از استفاده از توپخانه سنگين، براي يک قلعه مهمتر اين بود که ديوارهاي بلندي داشته باشد تا مانع از دسترسي مهاجم شود. توپهاي بزرگتري که مورد استفاده اروپائيان قرار گرفتند به اين معني بود که ديوارهاي بلند ديگر به اندازه ديوارهايي که مي توانستند در برابر بمباران مداوم دوام بياورند اهميت نداشتند. در نتيجه فشاري که از سوي فناوري اروپايي اعمال شد، به زودي نوع جديدي از استحکامات دفاعي در ژاپن ظهور کردند که از توده هاي مستحکم صخره و خاک بوجود آمده بودند. اشکال ابتدايي اين تشکيلات دفاعي بين سالهاي 1576 و 1579در کنار درياچه بيوا در آزوچي ساخته شد. قله تپه ها و سنگهاي ستبر براي ساختن تشکيلات مستحکمي که يک قلعه هفت طبقه را در بر مي گرفت با يکديگر ترکيب يافتند

هرچند ژاپنيها خود را آماده کرده بودند تا ابداعات غربي را به خدمت بگيرند و با شرايط محلي خود سازگار کنند اما چين در دوران اوليه مدرن خود براي بقا نيازي به مطالعه و اخذ فناوري غربي نداشت. چين باروت را خيلي پيش از اين در قرن نهم اختراع کرده بود (در حالي که باروت اولين بار در سال 1267 در اروپا ساخته شد) و آن را در طي قرون بهبود و ارتقا داده بود. در طي سالهاي انتهايي قرن سيزدهم چينيها توپ جنگي را اختراع کردند که در آن از باروت براي پرتاب کردن پرتابه هايي از درون بشکه هاي فلزي استفاده مي کردند. در نتيجه اين دانش، استحکامات دفاعي عظيم آنان براي مقاومت در برابر بمباران توپخانه اي و نيز نقب زني آمادگي داشت. چينيها قلعه يا استحکامات دفاعي اختصاصي نمي ساختند بلکه آنها تمامي شهرهاي خود را با ديوارهاي عظيم سنگي در حصار مي گرفتند. اين ديوارها در بعضي نقاط پانزده متر ضخامت داشتند. اين ديوارها نه تنها در قرن شانزدهم در برابر بمباران مقاومت مي کردند بلکه تا قرن نوزدهم نيز اين قابليت خود را حفظ کرده بودند. نتيجه نهايي وجود چنين استحکامات دفاعي در شرق آسيا به اين معني بود که تسليحات دژکوب هيچ کارکرد مفيدي نداشتند

اهميت دارد يادآوري شود که روش آغاز جنگ اروپائيان در سرزمينهاي آن سوي دريا به طور کامل متفاوت از روش جنگي بود که در داخل اروپا استفاده مي شد. به طور عمده جنگها در اروپا به طور طبيعي با انگيزه هايي محدود انجام مي شد و با تصرف بخشهاي کوچکي از سرزمين يا داراييهاي طرف شکست خورده به پايان مي رسيد. جنگهايي که در دوردست آغاز مي شد از منظر شيوه نگرش و اهداف نهايي کاملاً متفاوت بودند. چنان که جفري پارکر اشاره کرده است هدف در سرزمينهايي که با سياحان اروپايي روبرو مي شدند، نابودي هميشگي دستگاههاي سياسي بومي، به انقياد کشيدن جمعيت دشمن و فتح و استخراج منابع دشمن بود. عامل محدود کننده جنگهايي که در خارج از اروپا در مي گرفت براساس اهداف اروپائيان شکل نمي گرفت بلکه وابسته بود به تعداد افراد و مقدار منابعي که براي پيشبرد جنگ هزينه شده بود. با اين حال استفاده از کشتي به نيروهاي اسپانيايي اجازه داد تا نقاط دسترسي خود را در امريکا مورد گزينش قرار دهند و نيروهاي تقويتي و منابع ضروري مورد نياز در جنگها را به راحتي جابجا کنند. در واقع سربازان و منابع نسبتاً اندکي نياز بود تا در چيزي که فرماندهان اروپايي آن را جنگهاي کوچک قرن شانزدهم مي خواندند پيروزي حاصل شود. دقت کنيد که کورتس در هنگام مواجهه و شکست آزتکها حدود 500 سرباز و پيزارو امپراطوري اينکا را با کمتر از 200 سرباز شکست داد. تمامي امپراطوري دريايي پرتغال از ژاپن تا آفريقاي جنوبي بوسيله تعدادي کمتر از ده هزار اروپايي اداره و مورد دفاع قرار مي گرفت. با اين حال در مورد اينکاها و آزتکها اصطلاح جنگهاي کوچک به طور کامل موضوع استفاده اسپانياييها از اختلافات محلي و شيوع بيماريهاي اروپايي که جمعيتهاي محلي را به زوال کشيد ناديده مي گيرد

اروپائيها با استفاده از فناوري پيشرفته نظامي خود در کشتيهاي خود برتري داشتند. با اين حال در خشکي گاه مزيت فناوري رويهم رفته کم مي شد يا از بين مي رفت. اسلحه گرم در شرايط محيطي که منجر به نم کشيدن باروت مي شد غيرقابل استفاده بود. تفاوتهاي فلسفي نيز به عنوان عاملي در خسته کردن ارتشهاي اروپايي که در خارج از اروپا مي جنگيدند نقش ايفا مي کرد. ارتشهاي اروپايي که آموخته بودند با جمع آوري نيرو به يک هدف مشخص حمله کنند در فقدان هدف ثابت دچار خستگي مي شدند. بدون وجود شهر يا قلعه اي که حريف را به يک جنگ ثابت وادار کند، اردوهاي نظامي در امريکا غالباً اروپائيان را وادار مي کرد براي سرکوب دشمنان خود به روش جنگ نامنظم روي آورند. نتيجه اين وضع يک اردوي نظامي طولاني و خسته کننده بود که از درگيريهايي کوچک تشکيل شده بود که يا بدون برنده مشخصي به پايان مي رسيد يا پيروزي محدودي براي اروپائيان پيش مي آورد

اين نوشته ترجمه اي از اين متن است
زیرنویس: درباره نقش مسلمانان در تاريخ باروت اين نوشته از آرشيو بازگشت به آينده در دسترس است

یک داستان بلند؛ ازدواج موقت

خوب اين داستانيه که نمي دونم از کجاش شروع کنم. از جايي که خودم درش قرار دارم و ادامه داستان رو جلو بريم يا از جايي که تو افکار عمومي جامعه ما جريان داره شروع کنم. چون اين اولين نوشته وبلاگيم در اين باره است شايد بهتر باشه يک خلاصه اي از آنچه گذشت رو بيارم

درباره ازدواج موقت در محافظه کارترين و عاميانه ترين شکل ممکن مي شه اين طور گفت که با توجه به فاصله افتادن بين سن بلوغ و زمان آمادگي پسر (و دختر) براي ازدواج در زندگي امروزي، ضروريه به فکر راه حلي براي نيازها و اقتضائات جنسي جوانان در اين سالها باشيم. بايستي توجه کرد در بهترين شکل و با بيشترين تسهيلات در امر ازدواج همچنان به طور منطقي اين فاصله زماني از ميزان مشخصي نمي تونه کمتر بشه. با توجه به پيچيدگي روزافزون حيات بشري و طولاني شدن روند اجتماعي شدن کودکان و نوجوانان، يک پسر و دختر هيجده ساله حتي اگر از نظر وضعيت اقتصادي و اسباب امرار معاش هم در حالت مطلوبي قرار داشته باشند از نظر تواناييهاي اجتماعي و درک انساني صلاحيت تشکيل خانواده و تصميم گيري درباره تمامي مسير آينده زندگي خودشونو ندارند. در عمل هم طبق چيزي که من اطلاع دارم پسرها معمولاً در بهترين حالت در حدود سنين 24-25 سالگي و دختران در سنين حدود 21-22 سالگي ازدواج مي کنند. و البته موارد زيادي هم وجود داره که ازدواج خيلي بيشتر از اين به تأخير مي افته. پرسش اينه که درباره فاصله اي که بين سن آمادگي و خودآگاهي جنسي فرد تا اين سن ازدواج وجود داره، جامعه و عرف جامعه چه راه حل قابل قبولي به فرد پيشنهاد مي کنه؟ درباره اين وضعيت مشکل چه اقدامي شايسته است؟ در اين باره چيزي که در عمل در جامعه شاهديم يا اجبار طيفهاي سنتيتر مذهبيتر جامعه به تحمل اين شرايط ناهنجار يا ارتباطات جنسي خارج از خانواده در شکل دوستيهاي با الگوهاي غربي در طيفهاي نوگراتر غربگراتره. و در هر دو صورت سکوت و بي اعتنايي نهادهاي اجتماعي فرهنگي کشور به اين معضل رو به رشد ديده مي شه. ازدواج موقت مي تونه پاسخ مناسبي به اين وضع باشه

منظر مهم دومي که مي شه از اون طريق به ازدواج موقت نگاه کرد کمي متأملانه تره. چه رابطه اي بين ازدواج و رابطه جنسي مطلوبه؟ آيا رابطه جنسي الزاماً بايستي در قالب ازدواج (تک همسري دائمي) مطرح باشه يا بهتره رابطه اي قوي بين ازدواج و رابطه جنسي برقرار نکنيم و امکان رابطه جنسي رو به ازدواج و تشکيل خانواده محدود نکنيم؟ به عبارتي ديگه در انگيزه هاي ما براي ازدواج مسأله رابطه جنسي چه جايگاهي داره و چه جايگاهي بايستي داشته باشه؟ اين چقدر درسته که به جواني که در هيجان برآوردن نياز جنسيشه راه حل ازدواج و تشکيل خانواده رو ارائه بديم؟ آيا سزاوارتر نيست نيازها و اقتضائات عمومي و بلندمدت زندگي تحت تأثير علائق و دغدغه هاي جنسي نباشه و از اون مستقل باشه؟ اين پرسش به خيانت در رابطه زن و شوهر هم البته مربوط مي شه ولي اينجا بيشتر منظر ما درباره دوره قبل از ازدواج و افراد مجرده. چقدر منطقيه يک آدم و يک جوان تنها به خاطر احساس نياز جنسي خودش در شرايطي که ممکنه اصلاً آمادگيشو نداشته باشه مجبور باشه به يک ازدواج دائمي و احياناً تکفل زندگي يک نفر ديگه هم تن بده؟ ازدواج موقت يک امکان هميشگي براي محدود نکردن رابطه جنسي به ازدواج و تشکيل خانواده است

نکته سوم درباره ازدواج موقت نقشيه که فکر مي کنم مي تونه در داستان تحول جامعه و زن مسلمان در دوران جديد بازي کنه. ازدواج موقت ضمن اين که همونطور که اشاره کردم يخ سفت و سخت محدود کردن رابطه جنسي به ازدواج و تشکيل خانواده رو مي شکنه، در فقه سنتي شيعه شايد تنها رابطه ايه که زن رو در سايه مرد قرار نمي ده. در ازدواج موقت زن نه تحت قيموميت پدرشه و نه تحت تکفل همسر موقتشه. زن و مرد امور اقتصادي و روابط اجتماعي شون مستقل از همديگه است و تنها زماني رو به انتخاب خودشون با همديگه مي گذرونند. و جالب اينجاست که در متون به تصريح انگيزه ازدواج موقت رو برآوردن نيازهاي جنسي ذکر مي کنند و اين نياز رو به اين صراحت و با چنين شرايط آزادي به رسميت شناخته و به عنوان هسته شکل گيري رابطه مي پذيرند. به اين ترتيب ازدواج موقت يک ابزار دينيه که زن مي تونه با استفاده از اون ضمن گريز از فشار تکفل و قيموميت مرد به راحتي و با آزادي به مقتضاي شرايط خودش با امکان آزادي جنسي در جامعه زندگي کنه. اگر فرض کنيم اقتضاي دوران حيات جديد بشري آزادي بيشتر زن و برخورد باز و منطقي با مسأله جنسيته ازدواج موقت اين دو امکان رو در خودش داره و مي تونه در اين حوزه کارگزار مناسبي براي گذار به دوران مدرن در ايران اسلامي باشه

در پايان اين نوشته بايستي يادآوري کنم قالب و شکل فعلي ازدواج موقت در جامعه ما البته نتراشيده نخراشيده و نامطلوبه. ولي مي شه اميدوار بود با گذشت زمان و صرف توجه بيشتر به کاستيهاي قانوني و اجتماعي و فرهنگي در اين رابطه و با صيقل خوردن در عرصه واقعي و عملي، کم کم شکل و معنايي مناسب و شايسته براش فراهم بشه. اينها البته شايد تنها خلاصه اي اوليه براي شروع داستان بلندي باشه که چيزي نمي شه درباره پايان ناپيداش گفت