و ذا النون اذ ذهب مغاضباً فظن ان لن نقدر عليه فنادي في الظلمات ان لا اله الا انت سبحانک اني کنت من الظالمين فاستجبنا له و نجيناه من الغم و کذلک ننجي المؤمنين

پنجشنبه، آذر ۲۲، ۱۳۸۶

بحران پادشاهی

نيمه دوم قرن هيجدهم شاهد چالشهايي اساسي در برابر پادشاهي مطلق بود که طي قرن هفدهم در فرانسه بوجود آمده بودند. لويي چهاردهم و مشاورانش کوشيده بودند با محدود کردن قدرت اشراف و مجالس محلي و مستقر ساختن يک تشکيلات اداري شهري که نسبت به شاه وفادار باشد اقتدار شاه را تمرکز بخشند. بنيان اين سيستم اداري براساس ساختار سرپرستي بود که در آن هر منطقه تحت کنترل يک فرد واحد به نام سرپرست محلي قرار داشت و او بود که قسمت اصلي اداره آن منطقه را تحت نظر داشت. افراد سرپرست به طور عمده از افراد غيراشرافي برگزيده مي شدند و به طور آرماني در نواحي به کار گرفته مي شدند که به طور اوليه در آنجا ساکن نبوده اند. اين سياست تضمين مي نمود آنان بيش از آن که در منطقه پيگير علاقه منديهاي شخصي خود يا اشراف محلي باشند در خدمت شاه خواهند بود

تشکيلات سرپرستي به خصوص در ميان اشراف ناآراميهايي بوجود آورد. در تمامي قرن هيجدهم اشراف و مجالس محلي به تشويش بر سر آنچه که آزادي مي خواندند پرداختند. مقصود ايشان از اين واژه اين بود که حوزه هايي از امور دولت محلي بايستي در دست افراد محلي و نه شاه باشد. با اين حال تا دوران لويي شانزدهم که از سال 1774 تا هنگام اعدامش در سال 1792 حکومت کرد تشکيلات سرپرستي به نحو نااميدکننده اي دچار فساد شده بود. تا اين زمان تقريباً تمامي سرپرستهاي محلي نجيب زاده بودند و دغدغه هاي اصليشان مربوط به منافع خودشان و نه شاه مي شد

مجالس محلي نيز خواستار استقلال عمل بيشتر بودند. در تمامي قرن هيجدهم مجالس محلي بر سر حقوق قانوني خود به غوغا پرداختند، هرچند فرانسه قانون اساسي نداشت. پيش از اصلاحات لويي چهاردهم، مجالس محلي حق لغو هرگونه قانونگذاري پادشاه را داشتند. اين به معناي کنترل قدرت شاه بود و به نحو بسيار مؤثري نيز عمل مي کرد. لويي چهاردهم اين حق را لغو نمود و لغو قوانين شاه را جرم اعلام کرد؛ اگر يک مجلس محلي قوانين او را لغو مي کرد بسياري از اعضاي آن زنداني مي شدند. با اين حال طي قرن هيجدهم اين مجالس شروع به مقاومت در برابر ابتدا لويي پانزدهم و سپس لويي شانزدهم کردند. نقطه ضعف واقعي پادشاهي در برابر مجالس محلي زماني به ظهور رسيد که لويي شانزدهم در صدد برآمد بخشي از هزينه هاي جنگ هفت ساله (1756-1763) را با استفاده از افزايش ماليات جبران نمايد. مجالس محلي به طور موفقيت آميزي اين قانون را لغو کرده و ناديده گرفتند و بعداً مجلس پاريس از عملي کردن قانون ماليات زمينها سر باز زد و ادعا کرد قدرت و حق چنين اقدامي را ندارد

تمامي اين بحرانها به اندازه بحراني که در عمق تار و پود جامعه فرانسه در حال رشد بود جدي نبودند؛ تقابل طبقاتي. فرانسه در قرن هيجدهم يک جامعه شديداً طبقاتي بود و در سه طبقه تقسيم شده بود: اشراف، کليسا، طبقه سوم (هرکسي که اشرافي يا کليسايي نبود). انفکاک بين دو طبقه نخست و طبقه سوم به نحو سرسختانه اي مورد تأکيد و تقويت قرار مي گرفت. به طور کلي اداره فرانسه در دستان دو طبقه نخست بود

در تمامي قرن هيجدهم تنشهاي بين دو طبقه نخست و طبقه سوم در حال رشد بود. از بسياري جهات انقلاب فرانسه مربوط به تنشهاي طبقاتي و نه مسأله قدرت شاه بود. در حالي که تاريخ نگاران علاقه مندند لويي شانزدهم را به عنوان يک شاه ناکارآمد و همسرش ماري آنتوانت را به خاطر موضع ايذايي و بي اعتنايي نسبت به وضعيت جامعه مورد اتهام قرار دهند، اما لويي کار چنداني در ارتباط با تنشهاي رو به رشد طبقاتي نمي توانست انجام دهد. اين تنشها تا حدي به خاطر ظهور طبقات بازرگان و توليدکننده قدرت مي گرفت. ثروت شروع به جا به جا شدن از اشراف به سوي طبقه سوم کرده بود و توليدکنندگان و بازرگانان ثروتمند طبقه سوم در کنار اهميت رو به رشد اقتصادي خود، خواستار اعمال کنترل بيشتر بر مجالس محلي، دولت ايالتي و مالياتها و حتي کليسا بودند

يکي از نقاط مشتعل کننده اين تنشها خود کليساي کاتوليک فرانسوي بود. اعضاي کليسا طبقه نخست اجتماعي را شکل مي دادند. تقريباً تمامي مناصب عالي بوسيله اشراف اشغال شده بود: کاردينالها، اسقفها، اسقفهاي اعظم و مناصبي از اين قبيل. مقامات کليسا از قدرت بسيار بالايي در دولت بهره مند بودند و از ناحيه مالياتهايي که از طريق داراييهاي کليسا به دست مي آوردند درآمدهاي انبوهي داشتند. از جايي که درآمدهاي ايشان از ناحيه داراييهاي کليسا تأمين مي شد ايشان مجبور به پرداخت ماليات نبودند. اشراف نيز که طبقه دوم را تشکيل مي دادند مجبور به پرداخت ماليات نبودند. کشيشهاي محلي که به طور عمده از طبقه سوم بودند حقوق ناچيزي داشتند. تصور کنيد هر بار که يکي از اعضاي طبقه سوم ماليات مي پردازد مي داند که بخشي از آن پول به جيبهاي پر مقامات کليسا سرازير خواهد شد. او همچنين مي داند که اشراف ماليات نمي پردازند

با اين حال طبقه سوم در مجمع عمومي که يک تشکيلات قانون گذاري ملي بود و با فراخوان شاه تشکيل جلسه مي داد تا حدودي صاحب قدرت بود. با اين حال وظايف و اختيارات مجمع عمومي به نحوي ترتيب داده شده بود تا علايق طبقه سوم را دور بزند. برخلاف تشکيلات معمول پارلماني که در آن هر فرد يک رأي واحد دارد، مجمع عمومي براساس طبقات اجتماعي رأي گيري مي کرد. هر طبقه اجتماعي يک رأي داشت بنابراين حتي اگر اعضاي طبقه سوم اکثريت را در اختيار داشتند، طبقات اول و دوم هميشه راه خود را باز مي کردند

به اين ترتيب عليرغم ثروت رو به تزايد و نفوذ روزافزون اقتصادي، توليدکنندگان و بازرگانان متمول طبقه سوم به نحو مؤثري از دولت کنار گذاشته شده بودند.آنان نمي توانستند هرگونه سمت سياسي عالي داشته باشند، نمي توانستند در مجمع عمومي اعمال نفوذ کنند و حتي نمي توانستند رأي دهند

نيمه ديگر طبقه سوم که دهقانان و رعايا بودند حتي عصباني تر بودند. در حالي که اعضاي ثروتمند طبقه سوم در نهايت مسؤوليت آغاز انقلاب را برعهده گرفتند، اين دهقانان بودند که آنان را واقعاً مشتعل ساختند. اگر بخواهيم به سادگي سخن بگوييم بايد بگوييم دهقانان به طور عمده بوسيله زمين داران اشرافي خود مورد سوء استفاده قرار داشتند. هر دهقان هرچقدر هم که فقير و بينوا بود مجبور بود مبالغي را به عنوان حق استفاده از تأسيسات کشاورزي به زميندار بپردازد و مبالغ و اعانه هايي را نيز به کليسا بپردازد. بيشتر پولي که آنها به کليسا مي پرداختند بر درآمدهاي نجومي مقامات کليسايي افزوده مي گشت. تقريباً تمامي بار ماليات کشور بر عهده طبقه سوم بود و دهقانان درباره هر چيزي که از آن استفاده مي کردند بايستي ماليات مي پرداختند و اين شامل نمک هم مي شد. ماليات نمک تا حدودي به شعله کشيدن انقلاب کمک کرد. دو طبقه نخست با پرداخت مقادير ناچيز يا بدون پرداخت ماليات از اين مسأله شانه خالي مي کردند. اين تمام موضوع نبود. دهقانان همچنين مجبور بودند در قالب کار کردن نيز ماليات بپردازند. آنها مجبور بودند روزهاي زيادي از سال را براي حفظ و نگهداري راههاي عمومي کار کنند

انفکاکهاي اجتماعي محدود به انفکاکهاي بين طبقات نبود. به خصوص طبقه دوم يک طبقه متحد و يکسان نبود و متشکل از دو گونه اشراف بود: اشراف پرچم و اشراف شمشير. اشراف شمشير نجيب زادگاني بودند که عنوان خود را از دوران قرون وسطي و پيش از آن داشتند و اشراف پرچم عنوان خود را با به دست آوردن مناصب اداري و قضايي که اغلب براي آن پول پرداخت مي کردند به دست آورده بودند. اشراف شمشير مجالست و احترام اندکي براي اشراف پرچم قائل بودند. اين انفکاک عنصري کليدي در سقوط پادشاهي و انقلاب بود. بسياري از انقلابيون از اشراف پرچم بودند و علائق آنان هماهنگي بيشتري با علائق طبقه سوم داشت

پادشاهي فرانسه در آخرين دهه هاي حيات خود با چنين ترکيبي از گروههاي اجتماعي درگير بود. در مرکز بحران لويي قرار داشت که براي ايجاد يک اقتدار متمرکز در تلاش بود ولي برخلاف لويي چهاردهم از سازوکار دولت کنار گذاشته شده بود. تشکيلات اداري تحت حاکميت او ناکارآمد بودند و قوانين و تلاشهايش قادر نبودند بحران مالي هرچه تشديد شونده اي را که آخرين عنصر در اين محلول فوق اشباع بود حل کنند. اين بحران در نهايت به وقوع انقلاب انجاميد

اين نوشته ترجمه اي از اين متن است

چهارشنبه، آذر ۲۱، ۱۳۸۶

انقلاب فرانسه و پس از آن

انقلاب فرانسه از زماني که منظره عمومي اروپا را دويست سال پيش تکان داد، اذهان تاريخ نگاران را مجذوب خود کرده است. در تاريخ اروپا کمتر حوادثي مي توان سراغ گرفت که از نظر تأثير اساسي که در مشخصات اجتماعي اروپايي داشته اند به اندازه حوادث مقارن و پس از انقلاب فرانسه گيج کننده، هراس انگيز، عجيب و کاملاً غم انگيز بوده باشند. شايد بر روي اين رخداد بيش از حد تأکيد و تمرکز صورت گرفته است. با اين همه اين انقلاب يک شکست کامل بود و هرچند به پادشاهي در فرانسه پايان داد اما خود منتهي به نوعي متفاوت از پادشاهي نفرت انگيز و خشونت آميز شد که پادشاهي متزلزل و تنبل قرن هيجدهمي به سادگي در مقايسه با آن خشونت محاسبه شده سالهاي امپراطوري ناپلئون رنگ مي بازد. انديشه انقلاب چيز جديدي نبود و در واقع اين انقلاب خود يک نقطه تجمع و ديگ جوشاني محتوي انديشه هاي روشنگري و فلاسفه قرن هيجدهمي بود که در يک رخداد اجتماعي واحد بروز يافته بود. انديشه هايي که طي انقلاب شکل گرفته بودند در مرزهاي حماقت و بلاهت قرار داشتند. اصلاح طلبان فرانسوي در تلاش براي بازسازي جامعه اي مبتني بر فردگرايي و حقوق فردي، در حالتي جنون آميز در صدد بودند روزهاي ماهها را تغيير دهند و حتي کليساي منطق را تأسيس کنند. در حقيقت اگر بهاي عملي شدن انقلاب به هدر رفتن خون هزاران انسان بي گناه، زندگيهاي وحشت بار و سرکوب انسانها بوسيله بار اتهامات مختلف نمي بود مي توانستيم آن را نمايشي مضحک و مسخره که در صحنه تاريخ اروپا به اجرا در آمد تلقي کنيم. اما انقلاب پديده اي بي آزار و معصوم نبود بلکه همچون جنگ جهاني اول، حماقت عظيم و مسخرگي قابل توجه آن در اقيانوسي از خون و سيلابي از وحشت بلعيده شده بود. در حالي که در تاريخ اروپا از نظر شکل گيري نهايي دولت مدرن، هيچ حادثه اي مهمتر از انقلاب فرانسه نبوده است اما انقلابيون و ناپلئون همچنين براي اولين بار روشهاي مدرن کشتار جمعي انسانها را آزمودند. با توجه به تعداد انبوهي از انسانهايي که کشته شدند اين حادثه را بايستي با خشونت رايش سوم در قرن بيستم همتراز دانست

ماتيو آرنولد زماني دوران پاياني قرن نوزدهم را به مکاني ترسناک تشبيه کرد که بين دو جهان گرفتار شده است؛ يک جهان مرده و جهان ديگري که در جدال براي تولد است. شايد بتوانيم زياده رويها و وضعيت اسف انگيز فرانسه انقلابي و دوران ناپلئون را از اين جهت که در آن زمان الگويي براي دولت يا جامعه مدرن وجود نداشته است ببخشيم. پادشاهي قديمي و دستگاه قديمي اشرافي به طور مشخصي کهنه شده بود. يک جامعه جديد که به طور اساسي بوسيله طبقه متوسط شکل گرفته بود و مبتني بر سرمايه داري بود در تلاش براي متولد شدن بود. اين جامعه جديد حقوق و داراييها را براساس تولد وراثتي و ارتباطات طبقاتي تقسيم نمي کرد بلکه آن را براساس قراردادها و دولت ملي اعطا مي نمود. براي اين که اين جامعه جديد و الگوهاي جديد تشکيلاتي و اقتدار اجتماعي آن مستقر شود بيش از يک قرن زمان نياز بود اما انقلابيون مي خواستند آن را يک شبه به انجام برسانند

اما انقلاب يک شکست کامل و تمام عيار بود. تاريخ نگاران علاقه مندند هنگام صحبت کردن درباره اهميت آن، اين حقيقت را ناديده بگيرند. در شکل گيري دولت مدرن، انقلاب درخشان انگليس در سال 1688 و توسعه دموکراسي پارلماني در آن کشور در طي قرنهاي هفدهم و هيجدهم اهميت بيشتري داشته است. اين قرون شاهد توسعه تمامي الگوهاي اقتدار دولتي بود که زمينه ساز دولت مدرن شد، هرچند عملي شدن آنها براي اولين بار در يک کشور غيرپادشاهي در آمريکا اتفاق افتاد. تا زمان انقلاب فرانسه گروهي از متفکران، وکلا و سياستمداران عادي که به روش کلاسيک آموزش ديده بودند و به مباني دولت مدرن متعهد بودند دست اندر کار پيشبرد امور اولين نمونه عملي دولت اروپايي غيرپادشاهي در آمريکا بودند. اين دولت جديد تقريباً به طور کامل مبتني بر اصولي بود که انقلابيون را در فرانسه هدايت مي کرد؛ دموکراسي، کنترل و تعادل قوا، اقتدار دولتي غيرمذهبي، سرمايه داري، حقوق اجتماعي و فردگرايي. اين دولت در همراهي با دولت پارلماني انگليس الگوي حقيقي دولتهاي جديد اروپايي بود

با اين حال انقلاب فرانسه يک داستان جالب است. اين انقلاب همچنين بزرگترين جمعيت اروپايي را تحت تأثير قرار داد و اروپائيان را تا اعماق وجودشان تکان داد. بيش از بيست درصد جمعيت اروپا در فرانسه زندگي مي کنند و تمامي اروپائيان توافق دارند که فرانسه قدرت مرکزي اروپا بوده است. زماني که چنين کشور بزرگ و قدرتمندي در چنين سراشيبي تغييرات تند، تاريک و خشونت آميزي در غلتيد همه اروپائيان را دچار وحشت نمود. محکوم کردن عمومي انقلاب فرانسه منجر به موجي از بازنگري در انديشه ها و رفتارهاي اروپايي شد. اين روند طولاني و مشکل و دردناک بازسازي يک اجتماع در شکل يک جامعه غيرپادشاهي و مبتني بر صنعت به خوبي تا دهه 1940 و سالهاي پس از آن ادامه داشته است

داستان در جهاني مرده آغاز مي شود؛ جهان حاکميت کهنه و باستاني که در روزهاي آخر خود به سر مي برد و خوشبختانه به اين وضعيت خود آگاهي ندارد. داستان در شکل تغيير و تحولاتي باشکوه و رؤيايي ادامه مي يابد؛ مبارزه شجاعانه با شاه، قدرت رؤيايي نمايندگان طبقه متوسط در مجمع عمومي و اسناد حقوقي درخشان درباره حقوق اجتماعي و خودمختاري سياسي. با اين حال اين داستان به سرعت به يک تراژدي مضحک تبديل مي شود: انقلابيون تندرويي که در صدد بازسازي يک جامعه از هيچ هستند و اهميتي به هزينه هاي انساني چنين خواستي نمي دهند. اين داستان با ناپلئون به پايان مي رسد؛ چهره اي درخشان، رؤيايي، بيرحم و کاملاً مسخره که اروپا را در خون انبوهي از مردم غرقه ساخت. اين لحظه تولد قرن نوزدهم، آغازي روشن براي عصر جديد بود که در آن فرانسويان با احساسي شکوهمند اما به طور همزمان شرمگين، از گذشته خود فاصله مي گرفتند و ديگر به آن نمي نگريستند

اين نوشته ترجمه اي از اين متن است

گزارشی از تبریز 10

پريروز خانم دکتر معصومه ابتکار به دعوت انجمن اسلامي دانشگاه علوم پزشکي تبريز در تالار شهيد شايانمهر دانشکده پزشکي مهمان دانشجويان اين دانشگاه بود. از اول جلسه نرسيده بودم و در رديفهاي جلوتر سمت آقايان جاي خالي پيدا کردم و نشستم. خانم دکتر پشت تريبون داشت درباره شانزدهم آذر، شرايط دانشگاهها در آستانه انقلاب و موضوع سيزده آبان پنجاه و هشت صحبت مي کرد. مي گفت ارتباطتونو با نسل پيش از خودتون قطع نکنيد و با صحبت کردن و سؤال پرسيدن اونها رو به چالش بکشيد که دستاوردهاي اجتماعي و فرهنگي جامعه از اين طريق منتقل مي شه و اگر چنين فاصله اي بيفته دره اي درست مي شه که با هيچ چيز نمي شه پرش کرد. مي گفت در شرايط انقلاب سلف سرويس تنها جايي بود که دانشجوها مي تونستند دور هم جمع بشوند و به همين خاطر خيلي از حرکات و تظاهرات از سلف شروع مي شد. ژتون فروش هم با کلمه رمز ساچمه پلو به دانشجوها اطلاع مي داد که اون روز تو سلف ممکن خبري باشه. روال حرکات هم معمولاً به اين شکل بود که آقايون اول با يک هيس بلند سلف رو ساکت مي کردند و بعد با ضربه هاي قاشق روي بشقابها که کم کم گسترش پيدا مي کرد شرايط آماده مي شد. بعد همه ميزها هوا مي رفت و احياناً شيشه اي شکسته مي شد و حرکت دانشجويان به خارج از سلف شروع مي شد. مي گفت در شرايط بعد از انقلاب در نتيجه آزاديهايي که وجود داشت گروه دانشجويان پيرو خط امام شکل گرفت و دانشجوها در تحليلي که داشتند براي اين که مانع از تکرار سرنوشت انقلابهاي ضدامپرياليستي بشوند به اين نتيجه رسيدند که اشغال سفارت مي تونه دست آمريکا رو از جهت دخالت و کودتا ببنده. و جالب بود که اشاره کرد آقاي احمدي نژاد که نماينده دانشجويان دانشگاه تربيت معلم بود و نماينده يکي ديگه از دانشگاهها مخالف حمله به سفارت آمريکا بودند و خطر شوروي و کمونيسم رو بيشتر احساس مي کردند و پيشنهادشون اشغال سفارت شوروي بود. جالب بود که برخلاف روال معمولي که قبلاً در اين جور جلسات ديده بودم حضور دختران دانشجو کمتر از پسرها بود و پنج شش رديف جلويي سمت خانمها خالي بود که بعداً بوسيله آقايون پر شد. خانم دکتر اشاره کرد که اولين زني بوده که در جمهوري اسلامي به عنوان عضو کابينه در جلسات دولت آقاي خاتمي حضور داشته است. و جالب بود که اشاره کرد هيجده سال قبل از خودش، پدرشون اولين رئيس سازمان حفاظت محيط زيست بوده اند. ولي نمي دونم چرا تلقيم از جلسه پرسش و پاسخ دکتر ابتکار طوري بود که موضوع مهمي محسوبش نمي کردم و فقط براي پرکردن وقت خالي اون روز بعد از ظهر و ايجاد تنوع به اون جلسه رفتم. شايد از حال و هواي دانشجويي افتاده ام. شايد فرهنگ مردسالار ريشه هاي عميقي تو ذهنم داره. شايد بيشتر از جلسات غيررسميتر و دانشجويي تر و مجادله آميزتر خوشم مياد

ديدن يا نديدن يک عضو سابق کابينه از نزديک اصلاً موضوع و دغدغه مهم و هيجان انگيزي تو ذهنم نبود. تو هفته هاي اخير دکتر مسعود پزشکيان وزير بهداشت دولت دوم خاتمي و رئيس اسبق دانشگاه علوم پزشکي تبريز رو چند بار تو بيمارستان مدني ديده بودم. لباس پوشيدنش و رفت و آمدش خيلي معمولي بود و هيچ چيز متمايزکننده اي نداشت. انگار يکي از همراهان بيماران بود که تو بيمارستان رفت و آمد داره. اولين بار که در اين حالت ديدمش بعد از چند ثانيه فکر کردن شناختمش. بي اختيار رفت و آمدهاي پرسروصدا و شلوغ رؤساي دانشگاهها يا رؤساي بيمارستانها و حتي رؤساي بخشهاي بيمارستانها يادم اومد که قبل از اين تو تبريز و مشهد ديده بودم. حرف و حديثهاي تمسخرآميز و اتهام آميز زيادي درباره اش از زبان خيلي از دانشجوها شنيده بودم. از جمله بعضي بچه ها با هيجان در اين باره صحبت کرده بودند که خانم دکتر خاتمي نماينده وقت مردم مشهد چطور در جلسه گرفتن رأي اعتماد بهش تاخته بوده و از مديريتش در دانشگاه علوم پزشکي تبريز شکايت کرده بود. در حدي که من ديده ام و برخورد داشته ام نکته منفي مشخصي در وضعيت دانشگاه علوم پزشکي تبريز به ذهنم نمي رسه. از سال هفتاد و هشت که سال اول حضور من در تبريز بوده تا امروز تا جايي که ديده ام دانشکده پزشکي جديد، دانشکده بهداشت و تغذيه جديد، مجموعه خوابگاهي ورزشي جديد، يک بيمارستان بزرگ جديد، يک مجموعه تحقيقاتي آموزشي جديد به بهره برداري رسيده. شايد به سادگي بشه ادعا کرد در اين سالها سيماي دانشگاه علوم پزشکي تبريز تا حدود زيادي تغيير کرده و قابل قياس با اون سال اولي که به تبريز اومده بودم نيست

ترکيب سؤالاتي که در جلسه پرسش و پاسخ خانم ابتکار مطرح شد هم جالب بود. دو نفر و از جمله نفر اولي که سؤال شفاهي پرسيد درباره مطالبات هويت خواهانه آذربايجان صحبت کردند. نفر اول که تندروتر و متعصب تر به نظر مي رسيد حرفهاشو با عباراتي ترکي شروع کرد و از اين شکايت کرد که چرا رشته آموزش زبان ترکي در دانشگاه تبريز ايجاد نشده. خانم دکتر هم در اين باره صحبت کرد که در ايران قوميتهاي مختلف ديگه اي هم وجود دارند و موضوع اصلي ايران امروز مردمسالاري ديني و موضوع آزادي و حق انتخاب مردم است که از سوي گروهي سياسي در داخل مورد تهديد قرار داره و موضوع هويتهاي قومي چيزي است که تحت عنوان فراگير آزادي مورد پوشش قرار مي گيره. نفر دوم بهتر صحبت کرد و با عباراتي شاعرانه درباره تاريخ درخشان تبريز در مبارزه براي آزادي ايران از ستارخان شروع کرد و به باکري و تجلائي رسيد. از طرز صحبت کردن و تسلطي که به تريبون داشت و توصيفاتي که درباره تبريز به کار مي برد لذت بردم. يکي از سؤالات کتبي که مجري برنامه براي خانم دکتر خوند از اين قرار بود که اسلام جايي در بين دانشجويان نداره و خانم دکتر نبايستي اينقدر از دانشجوي مسلمان و مردمسالاري ديني دم بزنه و از ايشون پرسيده بود علت اسلام گريزي دانشجويان رو در چي مي بينه. خانم دکتر اين طور جواب داد که جامعه ما در هر حال يک جامعه با اکثريت مسلمانه و اين موضوع رو نمي شه ناديده گرفت. گفت که عده اي اسلام رو تبديل به سپري براي پاسخگو نبودن به مردم کرده اند و اين در حاليه که رفتارهاي خودشون برخلاف موازين و قوانين اسلامه؛ به راحتي دروغ مي گويند و وعده هايي مي دهند که عمليش نمي کنند. وقتي مجري برنامه پايان جلسه پرسش و پاسخ رو اعلام کرد يکي از خانمها از عقب سالن با صداي بلند شکايت کرد که خانمها يک سؤال شفاهي هم نپرسيده اند و به فرهنگ مردسالار در اجراي برنامه اعتراض کرد. خانم دکتر هم از يکي از خانمهايي که داوطلب طرح پرسش شفاهي بودند دعوت کرد به پشت تريبون بياد. خانمي که به پشت تريبون اومد متني رو روخوني کرد و از اين شکايت کرد که در دولت جديد معاونت زنان رئيس جمهور به معاونت زنان و خانواده تبديل شده و هويت مستقل زنان ناديده گرفته شده. متنش رو با شعري به پايان رسوند و از روي جايگاه پايين آمد. خانم ابتکار هم گفت که گرايشهاي مختلف سياسي در موضوعات متفاوت و از جمله موضوع زنان موضع گيريهاي متفاوتي دارند و گفت اين برداشت که زنان رو در ارتباط با مردان اطرافشون مي بينه با اسلام مخالفت داره. او در عين حال تأکيد کرد مخالفت با اسلام در حرکت زنان باعث مي شه موانع بسيار بزرگ و مخالفتهاي شديدي در برابرشون قرار بگيره و زنان نبايد به اون سمت بروند. وقتي به قبولي شصت و پنج درصدي دختران در کنکور اشاره کرد با تشويق خانمها همراه شد. در اين حال خانم دکتر خطاب به آقايون گفت که شما هم دست بزنيد، بالاخره يک روز همين ها همسران شما مي شوند، که با ابراز احساسات آقايون همراه شد

در فاصله بين صحبتهاي اوليه خانم ابتکار و جلسه پرسش و پاسخ، چند دقيقه اي استراحت همراه با پخش موسيقي و پذيرايي داشتيم. وقتي ترانه يار دبستاني پخش شد تعجب کردم که بعضي از حاضران از جاشون بلند شده اند. ولي جو جلسه در مقايسه با تجربيات سالهاي قبلم از اين طور جلسات خيلي آرومتر و مسالمت آميزتر بود. اصولاً جو دانشگاه علوم پزشکي نسبت به جو دانشگاه تبريز به مراتب آرومتر و محافظه کارانه تره. يادمه يک سال شايد سال هشتاد و دو بود که به مناسبت شانزده آذر در فضاي آزاد و در برابر ساختمان مرکزي دانشگاه تبريز انجمن اسلامي با دعوت از وکيل مدافع دانشجويان برنامه اي ترتيب داده بود. قبل از اين که مراسم شروع بشه از بلندگوهاي محل برگزاري مراسم، سخنراني پس از شهادت دکتر شريعتي پخش مي شد. اصولاً در اون فضا و با مهماني که دعوت کرده بودند جو به نحو ملموسي ناپايدار و غيرقابل پيش بيني بود. يک بار عليرغم تمهيدات حفاظتي و سازمان دهي گسترده انجمن اسلامي و حراست دانشگاه، چند نفر از برادران بسيجي به سمت تريبون و مهمان جلسه حمله ور شدند و چند بار هم صداي بلندگوها قطع شد. که البته با واکنش دانشجويان مواجه شد. چنان موقعيتهايي رو که با جلسه پريروز مقايسه مي کنم احساس مي کنم از هيجان و تحريک پذيري دانشجو و دانشگاه بيشتر يک پوسته و نمايش باقي مونده. نمي دونم شايد هم درک درستي از شرايط فعلي ندارم

اين هم آدرس وبلاگ خانم معصومه ابتکار

انقلاب آمریکا

انقلاب آمريکا محصول دو سؤال نظري بود که بريتانياييها نتوانستند آنها را در عالم سياست ترجمه کنند. پرسش اول اين بود که چگونه از طريق مستعمرات عوائدي حاصل شود که در بازپرداخت هزينه هاي دستگاه نظامي و اداري که تا حدود زيادي در جهت منافع مستعمرات کار مي کرد کمک کننده باشد. پرسش دوم اين بود که چگونه کنترل پارلماني بر مستعمرات اعمال شود در حالي که همچنان حکومت خودگردان مستعمرات که در قوانين هر مستعمره به طور مشخص طرح شده بود ممکن باشد. ناتواني در پاسخ دادن به اين پرسشها منجر به الگويي از قانونگذاري و واکنشها شد که در نهايت شورشهاي آشکار بوجود آورد. پارلمان بريتانيا برخي مالياتها و اعمال کنترلهاي قانوني بر مستعمرات تحميل مي نمود و مستعمرات با مباحثي منطقي و اعلاميه هايي آتشين پاسخ مي داد. پارلمان بريتانيا هم عقب نشيني مي کرد ولي معمولاً ماليات يا کنترل قانوني جديدي درباره مستعمرات اعمال مي نمود. در اين مجادلات در حقيقت هيچ کدام از طرفين پيروز نهايي نبود و آمريکاييها و بريتانياييها هر دو از اين روند ناراضي بودند

در حالي که روشنگري در آمريکا نظريات سياسي جديدي از قبيل نظريات جان لاک درباره دولت انقباضي وارد ذهن آمريکايي نمود، مستعمره نشينان موضوع جدا شدن از بريتانياي کبير را تنها در پايان جنگ هفت ساله در سال 1763 مورد نظر قرار دادند. اين جنگ که قسمت عمده آن در آمريکاي شمالي متمرکز بود به طور اوليه به نفع مستعمرات آمريکايي بود. با اين حال هزينه هاي آن به طور کامل برعهده بريتانيا قرار گرفت. پارلمان بريتانيا که براي کنار آمدن با اين هزينه ها دچار مشکل شده بود و درصدد يافتن کمک هزينه اي براي تأمين مخارج تشکيلات نظامي و اداري کنترل کننده مستعمرات بود مجموعه اي از قوانين را تصويب نمود که براي افزايش درآمدهاي حاصل از مستعمرات طراحي شده بودند. اولين ماده قانوني مصوبه شکر در سال 1764 بود. اين مصوبه درصدد بود درآمد ناشي از شکر را نه با افزايش ماليات شکر بلکه با اعمال سخت گيري بيشتر در جمع آوري مالياتهايي که پيش از اين وضع شده بودند افزايش دهد. در سال 1765 پارلمان مصوبه انتشارات را که مورد نفرت واقع شد تصويب کرد. طبق اين قانون اسناد قانوني، اعلاميه ها و روزنامه ها مورد اخذ ماليات قرار مي گرفتند. با اين حال مستعمرات بر اين باور بودند که پارلمان بريتانيا حق قانون گذاري درباره مستعمرات و از جمله حق وضع ماليات براي آنها را ندارد. چنين تصميمي تنها بايستي بوسيله گردهمايي نمايندگان آمريکايي اخذ شود. بيشتر مالياتي که بريتانياييها جمع آوري مي کردند در خود مستعمرات هزينه مي شدند و مقدار بسيار کمي از آن به بريتانيا مي رسيد. موضوع اين نبود که اين مالياتها چگونه بايد هزينه شود بلکه موضوع اين بود که چه کسي حق قانون گذاري درباره مستعمرات را دارد. هرچند بريتانياييها ماليات را در خود آمريکا هزينه مي کردند اما آمريکاييها از اين ترس داشتند که اگر اجازه دهند درآمدها بوسيله بريتانيا کنترل شود، آنها به طور مؤثري کنترل خود را بر دولت مستعمره از دست خواهند داد

به اين ترتيب در سال 1765 مستعمرات، گردهمايي مصوبه انتشارات را تشکيل داد و از اين طريق به طور رسمي به ماليات جديد انتشارات اعتراض نمود. در نتيجه در سال 1766 پارلمان مصوبه انتشارات را لغو نمود اما ماده قانوني ديگري با عنوان مصوبه اعلانات را تصويب نمود. اين قانون به پارلمان انگليس حق مي داد براي مستعمرات قانونگذاري نمايد

در سال 1767 نماينده مالياتي بريتانيا که مسؤول جمع آوري درآمدها بود پارلمان بريتانيا را متقاعد کرد تا مجموعه اي از قوانين تصويب شود که براي واردات مستعمرات ماليات تعيين کند. اين قوانين بوسيله مستعمره نشينان به تلخي مورد مقاومت قرار گرفت. با اين حال قوانين وضع شده براي جمع آوري مالياتهاي مقرر، کاملاً جدي و سرسخت بودند. قوانين اجازه مي دادند کارگزاران قانوني به مستعمرات فرستاده شوند تا مواد قانوني اعمال گردند. دولت بريتانيا همچنين در سال 1768 سربازان مسلح به بوستون فرستاد. با ملتهب شدن اوضاع، مرگ و خشونت در منطقه گسترش يافت

روز دوشنبه پنجم مارس 1770 اغلب به عنوان تاريخ آغاز جنگهاي انقلاب به رسميت شناخته مي شود. آن روز در بوستون روزي آکنده از مشکلات مختلف بود. رابطه بين مستعمره نشينان و سربازان بريتانيايي حساسيت برانگيز و اغلب خشونت آميز بود. در روزهاي پيش از آن يکشنبه موارد متعددي از دعواهاي ميخانه اي و جنگهاي خياباني بين مستعمره نشينان و سربازان بريتانيايي و حاميان آنها رخ داده بود. در يک مورد سه سرباز بريتانيايي کتک خوردند و از شهر بيرون انداخته شدند اما بعداً با کمک نيروهاي تقويتي به شهر بازگردانده شدند. در شب يخبندان پنجم مارس گروهي از سربازان که تازه از پادگان خود خارج شده بودند با جمع کوچکي از پسران جوان از آمريکاييهاي آفريقايي، ايرلندي و جمعي ديگر مورد مواجهه قرار گرفتند. گروه پسران نسبت به سربازان فحاشي کردند و دو گروه با يکديگر درگير شدند. آمريکاييها تحت رهبري يک آمريکايي آفريقايي به نام کريسپوس آتوکس توانستند بريتانياييها را مجبور به عقب نشيني به داخل پادگانهاي خود کنند. يک نفر زنگ شهر را به صدا در آورد و بوستونيها با تعجب به خيابانها آمدند

در اين شرايط ملتهب، يک شاگرد سلماني در حالي که از دستش خونريزي داشت در خيابان شروع به دويدن کرد. او مي گفت يک سرباز با سرنيزه اسلحه اش او را زخمي کرده است. جمعيت عصباني در حالي که کريسپوس آتوکس در پيشاپيشش حرکت مي کرد به سمت سرباز نگونبخت حرکت کردند. او که خود را در برابر يک جمعيت عصباني مي ديد، عقب نشيني کرد و درخواست نيروهاي کمکي کرد. هفت سرباز از راه رسيدند اما آتوکس فرياد زد آنها جرأت ندارند به ما شليک کنند. جمعيت با طعنه و تمسخر شروع به تحريک سربازان براي چکاندن اسلحه هاي خود کردند. يک بريتانيايي از ناحيه سر مورد ضربه چماق قرار گرفت و او مستقيماً به سمت کريسپوس آتوکس آتش گشود. چندين شليک ديگر نيز صورت گرفت و زماني که دود فرونشست پنج نفر کشته شده بودند

اين رخداد که با نام کشتار بوستون ناميده شد تبديل به نقطه چرخشي در رابطه بريتانياييها و آمريکاييها شد. هرچند سربازان بريتانيايي مورد محاکمه قرار گرفتند (جان آدامز وکيل مدافع آنها بود) اما به نظر مي رسيد همه فهميده اند رابطه بين بريتانيا و آمريکا به نحو غيرقابل ترميمي گسسته شده است. مايه تعجب است که اولين نبرد انقلاب از قبل مورد برنامه ريزي قرار نگرفته بود و حتي بسيار حيرت انگيزتر است که اولين قهرمان جنگ استقلال يک آمريکايي آفريقايي بود که پيش از اين برده بود و اشتياق و شهامتش يک جمعيت عصباني را به دنبال خود کشيد و مرگ او اولين مرگ در اين نبرد طولاني شد

از بسياري جهات اين آغاز درخشان در سالهاي بعد به نحوي غم انگيز ادامه يافت. هرچند آمريکاييهاي آفريقايي در نبردهاي ابتدايي از قبيل نبرد بانکر هيل در سال 1775 نقشي اساسي داشتند جورج واشنگتن طي اعلاميه اي هر آمريکايي آفريقايي را چه آزاد و چه برده از خدمت در ارتش محروم کرد. با اين حال بريتانياييها که متوجه قدرت نارضايتيهاي آمريکاييهاي آفريقايي چه آزاد و چه برده شده بودند اعلام کردند اگر در جنگ پيروز شوند برده داري را لغو خواهند کرد. با وعده آزادي، بسياري از آمريکاييهاي آفريقايي از تشکيلات برده داري گريختند و به نفع جبهه بريتانيا جنگيدند و اين شامل بردگان جورج واشنگتن هم مي شد. واشنگتن سخن خود را پس گرفت و اجازه داد مردان آزاد بجنگند. او براي اين حکم خود نيز چاره ديگري نداشت زيرا تقريباً ناممکن بود مستعمره نشينان سفيد را در خط مقدم جبهه به جنگ وادارد. زماني که بيش از شش هزار سرباز سفيد واشنگتن را در دره فورژ رها کردند او مجبور شد بردگان را نيز در ليست ارتش قاره وارد کند. هيچ اغراق نيست گفته شود آمريکاييهاي آفريقايي در تمامي نبردهاي عمده انقلاب آمريکا نقشي محوري داشتند و در تمامي گزارشات معاصر دوران جنگ ايشان شجاعترين و مؤثرترين سربازان ارتش قاره بودند. اين ادعاي من نيست بلکه چيزي است که شاهدان معاصر همگي آن را اذعان کرده اند. هرچند کتابهاي تاريخ علاقه مندند تنها درباره فرانسويها به شما بگويند اما آمريکاييهاي آفريقايي هاييتي نيز به جنگ پيوستند. اين مشارکت حياتي آمريکاييهاي آفريقايي در جنگ، عامل مستقيم شکل دهنده جنبشهاي آزاديبخش در مستعمرات شمالي بود که در سال 1777 آغاز شد. رهبران اين جنبش با اين حال نتوانستند اين ابداعات را به جنوب ببرند و به اين ترتيب هزاران آمريکايي آفريقايي تقريباً براي يک قرن ديگر در وضعيت بردگي در جامعه اي به سر بردند که به ساختنش کمک مي کردند

با اين حال درگيري و کشتار مربوط به آن در بوستون تأثير مشخصي بر سياست بريتانيا نداشت. در سال 1773 پارلمان بريتانيا مالياتي را براي واردات چاي که بوسيله کمپاني هند شرقي انجام مي گرفت وضع کرد. با اين حال مايه تعجب است که اين قانون هزينه چاي را به نحوي کاهش داد که باعث شد در عمل آمريکاييها مقدار کمتري را براي واردات پرداخت کنند. با اين حال در شانزدهم دسامبر 1773 يک بار کشتي از چاي بوهه بوسيله دسته اي از مستعمره نشينان که مانند سرخپوستان لباس پوشيده بودند به آبهاي لنگرگاه بوستون ريخته شد. اين حادثه که با نام مهماني چاي بوستون شناخته شد در حقيقت تنها يک نمونه از موارد متعدد تهاجم و غارتهايي بود که مستعمره نشينان و به خصوص بوستونيها از سال 1770 آن را شروع کرده بودند. با اين حال اين حادثه بود که دولت بريتانيا را به واکنش انگيخت

در سال 1774 پارلمان بريتانيا مجموعه اي از قوانين را به تصويب رساند که بندر بوستون را تعطيل نمود، دولت ماساچوست را بازسازماندهي کرد و در نهايت سربازان بيشتري به ماساچوست فرستاد و اجازه داد اين سربازان در خانه هاي خصوصي جا داده شوند. بعداً پارلمان مصوبه کبک را تصويب کرد که طبق آن مرزهاي کبک تا دره رودخانه اوهايو گسترش مي يافت. مستعمره نشينان آمريکايي به طور مداوم از طريق آپالاشي به داخل دره رودخانه اوهايو به خصوص در ناحيه ايلينويز در حال پيشروي بودند. مصوبه کبک در واقع تلاشي آگاهانه و زيرکانه براي قطع کردن ارتباط اين مستعمره نشينان پيشتاز با سرزمينهاي اصلي مستعمراتي خودشان بود

در پاسخ به اين قانون اولين گردهمايي قاره اي در سپتامبر 1774 در فيلادلفيا تشکيل شد. آنان خواستار احياي حکومت خودگردان در مستعمرات شدند اما تا آوريل 1775 جنگهاي کنکورد، لگزينگتون و سپس بانکر هيل بوجود آمدند. مستعمره نشينان در بانکر هيل به نحو مفتضحانه اي شکست خوردند و به اين ترتيب بريتانياييها علاقه اي براي مذاکره با گردهمايي قاره اي نداشتند و آن را به عنوان يک تشکيلات قانونگذاري به رسميت نمي شناختند

در ماه مه 1775 گردهمايي قاره اي در تلاش براي رسيدن به توافقي با بريتانياييها دوباره تشکيل جلسه داد. تا آن زمان مشخص شده بود که با شعله کشيدن جنگها، اداره مستعمرات اکنون در اختيار گردهمايي قرار گرفته بود. به اين ترتيب آنها در طول جنگ شروع به کار کردن درباره نحوه اداره دولت خودگردان کردند. اين اقدامات شامل ساختن يک ارتش و ناوگان هم مي شد. از جايي که بريتانيا تنها ملتي بود که با مستعمرات ارتباط تجاري داشت، گردهمايي بايستي اعلاميه تجارت بين المللي را منتشر مي نمود. اين موضوع تا آوريل 1776 که اعلام شد بندرهاي آمريکا براي تمامي کشتيرانيهاي بين المللي باز هستند فيصله نيافت. هرچند گردهمايي از بهار 1775 در تلاش براي سامان دادن شکل مستقلي از دولت بود اما شاه جورج سوم به طور رسمي تا اوت 1775 مستعمرات را در وضعيت شورشي اعلام ننمود

مشهورترين و حياتي ترين مصوبه گردهمايي قاره اي اعلاميه استقلال بود که در چهارم ژوئيه 1776 صادر شد. اين اعلاميه مبتني بر انديشه هاي روشنگري درباره دولت قراردادي بود و در شکل يک سند قانوني که قراردادي پيشين را لغو مي نمود تنظيم شده بود. گردهمايي در اين اعلاميه تمامي حوزه هايي که در آنها بريتانيا نتوانسته بود پيوندها و قراردادهاي خود را با مستعمرات به درستي برقرار سازد مورد اشاره قرار داد و در نتيجه اين موارد نقض، اعلاميه به اين نتيجه رسيده بود که تمامي پيوندها و تمامي ارتباطات بين آمريکا و بريتانياي کبير اکنون ملغي و بي معنا هستند. اين سند که بوسيله توماس جفرسون نوشته شده بود شامل مجموعه اي از نارضايتيها نيز بود که گردهمايي قاره اي آن را حذف نمود. مهمترين حذفي که صورت گرفت اعتراض و شکايت جفرسون برعليه تجارت برده بود. هرچند جفرسون خود برده داشت اما شاعرانه ترين و شورانگيزترين بخش پيش نويس اصلي که او براي اعلاميه آماده کرده بود محکوم کردن تجارت برده بود. مايه تعجب فراوان است که عليرغم اين که آمريکاييهاي آفريقايي چه برده و چه آزاد در طول درگيريها جنگيده بودند، کنگره در نهايت از اين اعتراض و شکايت قانوني حمايت نکرد

اعلاميه وضعيت جنگ را تغيير داد. تا اين نقطه زماني جنگ نوعي اعتراض بود برعليه مالياتها، قانونگذاري، اعمال اقتدار بر محاکمه سربازان و مأموران گمرکي بريتانيايي و سپاهياني که در داخل شهرها جا داده شده بودند. پس از چهارم ژوئيه نبرد تبديل به جنگ استقلال شد

بريتانياييها به نوبه خود سرمايه گذاري تمام عياري براي جنگ انجام نداده بودند. تندروها در داخل خانه برعليه جنگ غوغا به پا کرده بودند و بسياري از بريتانياييها با جبهه آمريکاييها همدلي مي کردند. علاوه بر اين با در نظر گرفتن هزينه گزاف پيگيري کردن جنگي که ممکن بود در تمامي سواحل شرقي شعله بکشد، بريتانياييها هيچ گاه يک سياست کاملاً تهاجمي برعليه مستعمرات در پيش نگرفتند. با اين حال جنگ تنها به مستعمرات شمالي محدود نبود. جنگ همچنين در امتداد کوههاي آپالاشي به ايلينويز گسترده شده بود. اين جنگ براي بريتانياييها به يک جنگ خط مقدم واقعي تبديل شده بود. در سال 1778 بنيامين فرانکلين به عنوان يک سفير در فرانسه، با متقاعد کردن شاه فرانسه لويي شانزدهم براي اين که نه تنها از جنگ حمايت مالي به عمل آورد بلکه براي جنگ سرباز نيز گسيل کند يک دستاورد غيرممکن را عملي ساخت. اين وضعيت براي بريتانياييها کاملاً مطلوب بود. چالش نظامي براي بريتانياييها اين بود که جنگ را به نحوي در کنترل نگه دارند که تبديل به يک جنگ اروپايي نشود. زماني که اسپانياييها به نفع مستعمره نشينان در سال 1779 وارد جنگ شدند بريتانياييها حقيقتاً اميدهاي خود را از دست دادند. جنگ استقلال تبديل به يک روند قدم به قدم شده بود تا اين که در سال 1781 جورج واشنگتن در نبرد يورک تاون، لرد کورن واليس را شکست داد. تسليم شدن کورن واليس به نحو مؤثري به جنگ پايان داد. با اين حال جنگ تا زمان صلحنامه پاريس در سال 1783 پايان نگرفت. در اين زمان بريتانيا سيزده مستعمره آمريکايي را به عنوان دولتهايي مستقل به طور کامل به رسميت شناخت. انگليس با اين حال پيوندهاي تجاري خود را با آمريکا قطع نکرد. در حقيقت تجارت بريتانيا با آمريکا نه تنها باعث ثروتمند شدن آمريکاييها مي شد بلکه نيروي محرکه اصلي بود که انقلاب صنعتي نوظهور را در بريتانيا به پيش مي راند

اکنون چالش آمريکاييها ساختن يک ملت بود. تا پايان جنگ مستعمره نشينان تبديل به جمهوريخواهاني تمام عيار شده بودند و با هر نوع پادشاهي مخالف بودند. انگليسيها در اين مسير در دهه هاي 1640 و 1650 تلاشهايي کرده بودند و به نحو تأسف انگيزي شکست خورده بودند. اکنون آمريکاييهاي انگليسي در صدد برآمده بودند با دستان خود يک دولت مدرن و جمهوري جديد بوجود آورند

اين نوشته ترجمه اي از اين متن است

سه‌شنبه، آذر ۲۰، ۱۳۸۶

روشنگری در آمریکا

روشنگري به آمريکا مي آيد

آمريکاييها عليرغم پيش زمينه مذهبي و خودمختاري نسبي که با گذشت هر سال کاهش مي يافت، هنوز به نحو تنگاتنگي در پيوستگي با ملت انگليس به سر مي بردند. پيشرفتهاي انگليس از قبيل انقلاب درخشان، روشهاي علمي جديد و ظهور دولت پارلماني راه خود را به سوي مستعمرات نيز باز مي کردند. روشنگري آمريکايي که به طور معمول آغاز آن را مربوط به انقلاب درخشان در سال 1688 مي دانند يک روند يکنواخت نداشت. اين جريان تا حدي شامل صدور انديشه هاي علمي، اجتماعي و سياسي از انگليس بود اما همچنين شامل صدور انديشه هاي راديکال و حاشيه اي از قبيل جمهوري خواهي جريان رفاه عمومي نيز مي شد. اما تقريباً در تمامي زمينه ها، روشنگري آمريکايي به آن معنا نبود که انديشه هاي پروتستانتيسم راديکال که در اصل الهام بخش مهاجرت به آمريکا بودند کنار نهاده شوند. بلکه روندي طولاني از عرفي کردن اين انديشه هاي مذهبي آغاز شدند. هزاره گرايي در ايدئولوژي جمهوري خواهي به کار گرفته شد و در نهايت انديشه هايي دهري همچون سرنوشت آشکار را شکل داد

انقلاب درخشان در آمريکا

شايد مهمترين حادثه واحد در توسعه انگليس که بر هويت مستعمره نشينان تأثيرگذار بود انقلاب درخشان سال 1688 بود. در حالي که اين انقلاب رخدادي عميق براي انگليسيها بود، براي مستعمره نشينان حقيقتاً تکان دهنده بود. مستعمره نشينان تحت حاکميت جيمز دوم حتي شايد بيشتر از خود انگليسيها تحت آزار بودند. جيمز قوانين و توافقات مستعمرات را به رسميت نمي شناخت و به مستعمره نشينان حق هيچ اظهارنظري را درباره قوانين و مالياتها نمي داد و به نظر مي رسيد به نحو مستبدانه اي حکومت مي کند. از بسياري جهات رفتار جيمز با مستعمره نشينان انعکاسي از استقلال رو به تزايد پارلمان انگليس بود. علاوه بر اين جيمز کاتوليک بود و مستعمره نشينان بيشتر پروتستان و اغلب پروتستان راديکال بودند. زماني که جيمز اعلاميه بخشايش را که آزادي عبادت را براي کاتوليکها اعطا مي نمود اعلام نمود، اهالي مريلند خشنود شدند اما بقيه مستعمرات به نحو عميقي با سختي و مشکلات مواجه شدند. آنچه براي مستعمرات ناگوارتر بود الگوي رفتارهاي جيمز بود؛ تمامي رفتارهاي جيمز به نحوي بود که به نظر مي رسيد او در صدد است مؤسسات پروتستان را با تشکيلاتي کاتوليکي جايگزين نمايد. اين علامت بدي بود به خصوص که فرانسه که کشوري کاتوليک بود تحت حاکميت لويي چهاردهم تبديل به يک پادشاهي مطلق شده بود. در ذهن مستعمره نشينان کاتوليسيسم معادل مطلق گرايي بود. اين معادله از اين جهت اهميت داشت که تا زمان انقلاب درخشان بيش از نيمي از دولتهاي مستعمرات تحت کنترل مستقيم يک شاه بودند و در ساير موارد کم و بيش خودمختار بودند

اخبار انقلاب درخشان به کندي و به نادرستي در مستعمرات پخش مي شد. مستعمره نشينان بر اين باور بودند که انقلاب را مي توانند در مورد وضعيت خود نيز اعمال کنند و در سال 1689 مجموعه اي از قيامها را آغاز نمودند. آنها در حقيقت درک اندکي از آنچه که در واقع رخ داده بود داشتند و زماني که ويليام از اورنج شاه انگليس شد، دستورات او براي مستعمرات در واقع هيچ وقت به موقع به مقصد نمي رسيد. قيامها که ابتدا در بوستون آغاز شدند و سپس به پليموس، نيويورک و مريلند گسترش يافتند نيروهاي دولت شاه را در هم شکستند و قدرت را دوباره در اختيار مستعمره نشينان قرار داد. اما خود انگليسيها هيچ ارتباطي بين انقلاب خود و احياي قدرت مستعمره نشينان درباره امور مربوط به مستعمرات نمي ديدند. بيشتر آنها در واقع از انقلابهاي سال 1689 به وحشت افتاده بودند. طبق اين سابقه بود که اصل خودمختاري مستعمرات تبديل به فرياد تظاهرات آمريکاييها در قرن هيجدهم شد

نظريات سياسي

مهمترين نظريات سياسي در روشنگري آمريکايي از دو رساله درباره دولت اثر جان لاک و آثار نظريه پردازان سياسي راديکال انگليسي و به خصوص يک گروه از جمهوري خواهان راديکال با نام جريان رفاه عمومي اخذ شده بودند. به طور عمده انديشه سياسي آمريکايي مخلوطي پيچيده از انديشه هاي روشنگري، فلسفه درک عمومي اسکاتلند، قانون عمومي انگليس، الهيات پوريتان و تجربه منحصر به فرد زندگي مستعمره نشيني بود. آنان از روشنگري، انديشه هاي سياسي خود را به طور عمده از جان لاک اخذ کردند. آنان طبق باور لاک معتقد بودند که زماني که دولت بريتانيا آزاديهاي آنان را سلب مي کند به طور مؤثري پيوندهاي سياسي بين آمريکاييها و انگليسيها گسسته مي شود. با اين حال نظريات سياسي مستعمره نشينان در طي قرن هيجدهم اشتراکات بسيار بيشتري با تندروهاي انگليسي داشتند. همچون تندروها، آمريکاييها به دولتي که نماينده مردم و حداقلي باشد و به حقوق طبيعي اعتقاد داشتند. تندروهاي انگليسي که در انگليس در اقليت قرار داشتند به طور طبيعي مستعمره نشينان آمريکايي را به عنوان خويشاوندان هوشمند خود تلقي مي کردند. در نتيجه انديشه تندروي انگليسي در آمريکا و انديشه سياسي آمريکايي در بريتانيا بوسيله تندروها به نحو مشتاقانه اي منتشر مي شد

در بين متفکران تندروي انگليسي که بر انديشه سياسي آمريکايي بيشترين تأثير را داشتند جريان رفاه عمومي نقش برجسته اي داشت. اين گروه بر اين باور بود که پادشاهي بايستي به نفع يک دولت جمهوري و نماينده گرا حذف شود. آنان پارلمان انگليس را به نحو عميق و نااميدانه اي فاسد مي دانستند و با ماليات پارلماني و وجود ارتشهاي دائمي مخالفت مي کردند

دولت انگليس نيز به نوبه خود، براي طرح يک نظريه سياسي و اعمال دستگاه سياسي در امپراطوري، خود را در موقعيتي بي سابقه مي يافت. هيچ سابقه اي در تاريخ بريتانيا وجود نداشت که او را آماده مديريت يک سيستم مستعمراتي کرده باشد. بريتانياييها در مهيا کردن يک ساختار سياسي و قانون گذاري متناسب در ارتباط با مستعمرات آمريکايي ناموفق بودند. در حقيقت اغلب بريتانياييها بر اين باور بودند که مستعمرات در نهايت از بريتانيا جدا خواهند شد اما عده خيلي کمي انتظار داشتند اين اتفاق در قرن هيجدهم رخ دهد

بريتانياييها با يک وضعيت مشکل رو در رو بودند. در پايان جنگ هفت ساله در سال 1763 بريتانياييها خود را در وضعيتي ديدند که با وجود بدهيهاي قابل توجه بايستي مخارج سنگين يک امپراطوري پرهزينه را نيز متحمل شوند. مشخص بود که امپراطوري مخارج زيادي دارد و جنگ هفت ساله با فرانسه که تا حدود زيادي به نفع مستعمرات آمريکايي بود يادآوري تلخ براي اين هزينه ها بود. بريتانياييها مالياتهاي خود را افزايش دادند تا اين بدهيها را بازپرداخت کنند. آنان همچنين به اين نتيجه رسيدند که از جايي که مستعمرات از جنگ هفت ساله عوائد زيادي کسب کرده است، مستعمره نشينان نيز بايد در هزينه هاي تحميل شده مشارکت زيادي داشته باشند
از ديدگاهي نظري، تناقضي که در برابر پارلمان بريتانيا در دهه 1760 قرار داشت اين بود که چگونه مي توان به مستعمرات اجازه حفظ خودمختاري محلي کافي داد در حالي که همچنان بتوان نوعي کنترل مرکزي اعمال کرد؟ تمامي قانون گذاريها و تناقضات يک دهه آينده بر محور اين پرسش تنظيم شده بودند. اين تناقضات به نحو يکنواختي رو به افزايش بودند و قانون گذاريها به طور يکنواختي رويکردي هرچه سرکوبگرانه تر پيدا مي کردند تا اين که در نهايت در سال 1770 شورش آشکار در مستعمرات پديد آمد

اين نوشته ترجمه اي از اين متن است