و ذا النون اذ ذهب مغاضباً فظن ان لن نقدر عليه فنادي في الظلمات ان لا اله الا انت سبحانک اني کنت من الظالمين فاستجبنا له و نجيناه من الغم و کذلک ننجي المؤمنين

جمعه، شهریور ۰۹، ۱۳۸۶

یک داستان بلند؛ ازدواج موقت 6

فکر مي کنم يکي از تأثيرات مهمي که موضوع ازدواج موقت براي شروع مي تونه در سازمان فکري و روش زندگي جامعه ايراني برجاي بذاره به زير سؤال بردن اين عقيده سفت و سخت و مسلطه که ازدواج دائم تنها راه قابل قبول ارتباط دختر و پسره. اين يک نقطه شروع مطمئن و کارساز براي بازکردن باب تعامل و گفتگو بين کساني که براي انجام تغييرات در سنتهاي جنسي جامعه احساس نياز مي کنند با کسانيه که به طور سنتي بر تداوم الگوهاي عرفي و مذهبي پيشين اصرار مي ورزند. حضور شناخته شده ازدواج موقت در دستگاه احکام شرعي مذهب شيعه عنصر بسيار کارساز و کليديه که به خوبي مي تونه تابوي مسأله جنسي رو که در جامعه ما از هر طرف با انبوه ملاحظات و ابهامات محاصره شده به ميدان گفتگو بکشونه و در جهت منطقي کردن و شفاف سازي اون کارساز باشه. به اين ترتيب ازدواج موقت به عنوان فتح بابي براي گفتگو و اعمال تغييرات متناسب درباب مسأله جنسي در جامعه اي که از يک طرف شاهد تجربه بحرانهاي گوناگون جنسيه و از طرف ديگه همچنان به طور سنتي و عرفي بيشترين تکيه و اعتماد خودشو بر گزاره هاي شرعي و فقهي نهاده يک رويکرد مناسب و مؤثر و اميدبخش خواهد بود. هرچند ورود به فضاي تعامل و گفتگو در سطح وسيع اجتماعي خود نيازمند زمينه سازيها و آمادگيهايي است که چندان ظهور و بروزي در صحنه جامعه ما ندارند ولي لااقل براي آغاز اين حرکت و در عرصه هايي که امکان آغاز چنين گفتگو و تعاملي وجود داره، ازدواج موقت دستاويز و موضوعي مناسب و کارساز به نظر مي رسه

يکي از پرسشهايي که درباره نسبت ازدواج موقت و باورهاي ما نسبت به مسأله جنسي مي تونه وجود داشته باشه اينه که آيا ازدواج موقت راهگشاي تغيير و اصلاح اين باورها و رفتارهاست يا در نتيجه تغيير در اين باورها و رفتارهاي ما مسأله ازدواج موقت امکان بروز و حضور پيدا مي کنه؟ آيا اجرايي شدن يک قالب عملي و رفتاري مثل ازدواج موقت بسترساز تغييرات در ديدگاهها و انديشه هاي ما درباره موضوع جنسيت و سکس خواهد بود يا ابتدا بايستي به دنبال اعمال تغييرات در عالم نظر و انديشه باشيم تا بتونيم اميدي به تغييرات بعدي در عالم عيني و عمل داشته باشيم؟ تأمل در اين پرسش، داستان کلاسيک نسبت مرغ و تخم مرغ رو تداعي مي کنه و اين که پاسخ دقيقي براي چنين پرسشي نمي شه ارائه داد. به طور موقت در برابر چنين ابهامي شايد همين قدر بشه گفت که هر دوي اين روندها رو همزمان و به موازات هم مي شه پيگيري کرد و مي توان براي رسيدن به هدف هر دو رويکرد رو مد نظر داشت و از هر کدوم براي کمک به پيشبرد ديگري استفاده کرد. به اين معني که عملي شدن نمونه هاي موفق ازدواج موقت و ارائه الگوهاي عملي مناسب در اين باره مي تونه نقش مهمي در تغيير شناختها و ديدگاهها نسبت به اين موضوع داشته باشه و از طرف ديگه پالايش فکري و هرچه سازگارتر کردن جنبه هاي نظري مسأله ازدواج موقت مي تونه امکان عملي شدن هر چه موفقتر اونو فراهم کنه

متأسفانه عليرغم کمبودها و کژيهايي که در ارتباط با مسأله جنسيت و سکس در نظام فرهنگي و اجتماعي ما در حد يک بحران حقيقي وجود داره به خاطر در تاريکي و ابهام ماندن اين موضوع به مثابه يک تابوي سنتي عموماً کمتر احساس نيازي براي رسيدگي به اين بحران و متعادلتر کردن اون بوجود اومده و اغلب اوقات ناهنجاريها و نابسامانيهاي مرتبط با اين موضوع در نزد خانواده ها و افکار عمومي و جريان مسلط محيط خانواده و اجتماع توجهي برنمي انگيزه. گويا جامعه ما فعلاً در اين ارتباط در مرحله انکار بحران قرار داره. اگر بخواهيم طبق الگويي که براي نحوه برخورد دستگاههاي اجتماعي در برابر بحران مواد مخدر مطرح مي شه درباره آينده بحران جنسي به گمانه زني بپردازيم، بعد از اين که اين بحران به مرحله غيرقابل انکار رسيد مي شه پيش بيني کرد دستگاههاي اجتماعي به نحو شتابزده و نامؤثري يک سري اقدامات رسمي و ظاهري رو صورت خواهند داد و پس از اون ادعا خواهد شد بحران کنترل شده است. در مرحله بعد و با اوج گرفتن دوباره بحران که همچنان عليرغم فعاليتهاي نامؤثر دستگاههاي اجتماعي سياسي به روند رو به رشد خود ادامه خواهد داد اين بار بتدريج دستگاههاي مديريتي اجتماعي با واقع بيني و به نحو هماهنگي با يکديگر براي کنترل بحران وارد عمل خواهند شد تا اون رو به سمت تعادل بهتري هدايت کنند. شايد تا اون زمان تنها بشه به تصميمها و حرکتهاي فردي براي بهبود وضعيت فرد در ارتباط با اين بحران اميد داشت

چهارشنبه، شهریور ۰۷، ۱۳۸۶

تأملات رنگارنگ 3

يک: فلسفه زندگي

نوشتن و نظريه پردازي در اين زمينه چه ارزشي مي تونه داشته باشه؟ و در عمل چقدر نافذ و تأثيرگذار خواهد بود؟ تا جايي که در مورد خودم يادم مياد هيچ فلسفه واحد و مشخصي در زندگيم حاکم نبوده. پيش از اين که فلسفه زندگي تعيين کننده خط مشي زندگيم باشه و به اون معنا و انگيزه اي ببخشه اين دلخوشيهاي کوچک و مقطعي بوده اند که در هر دوره و موقعيتي من رو به ادامه مسير زندگي علاقه مند و اميدوار کرده. از دوران بچگيم اين دلخوشيهاي ساده و ابتدايي رو خوب يادم مياد؛ اين که امروز ناهار مامان يه غذاي خوشمزه درست کرده. اين که اين هفته جمعه، خانوادگي با ماشين مي خواهيم پيک نيک بريم. اين که دو سه هفته ديگه خاله و مامان بزرگ به خونه مون ميان. اين که امسال تعطيلات شمال مي ريم. اين که اگه امسال خوب درس بخونم نمره هام خوب مي شه و از رقيبهاي چند ساله ام زهر چشم مي گيرم. اين که بعد از چند هفته جمع کردن پول توجيبيم مي تونم يک کتاب جالب بخرم. اين که اگه خوب درس بخونم مي تونم دانشگاه برم و اين خيلي هيجان انگيزه. وقتي بزرگتر شدم دلخوشيهاي جديدي اضافه شدند؛ استاد فيزيولوژيمون خوب درس مي ده بايد هر هفته سر کلاسش حاضر بشم. آخر ترم مي تونم به مشهد برگردم. ترم بعدي مي خوام برم بيرجند مهمان بشم. ماه ديگه آقاي بلخاري براي سخنراني به دانشگاه ما مياد. انجمن اسلامي براي شانزدهم آذر مراسم خوبي گذاشته. پروژه تاريخ اروپا تا حالا خوب پيش رفته و بايستي ادامه اش بدم. من قراره به عنوان يک پزشک فارغ التحصيل بشم. بعد لابد در مراحل بعدي زندگي چنين دغدغه ها و دلخوشيهايي خواهم داشت؛ بايد پول جمع کنم تا بتونم يک خونه بخرم. بايد از استراليا ويزاي کار و تحصيل بگيرم. بايد فلان پروژه دانشگاهي رو به نتيجه برسونم. بايد با فلان همشهريمون ازدواج کنم. بايد در فلان نشريه يک سلسله از مقالاتم رو چاپ کنم. بايد بچه هام رو خوب تربيت کنم. بايد عضو هيئت علمي فلان دانشگاه بشم. از دور که نگاه کني هيچ کدوم از اينها به خودي خود چيز واقعاً ارزشمندي جلوه نمي کنه اما شايد در متن زندگي و اونطور که در خلال زندگي به نظر مي رسه، شايد بخشي از ارزشهاي زندگي باشند. اين قضاياي کوچک و جزئي که در مسير زندگي در برابرمون قرار مي گيرند در عمل بخش زيادي از توجه و علاقه ما رو به خودشون جلب مي کنند و جاي زيادي براي يک فلسفه متصلب و محوري که خودانديشيده شده و آرمانهاي بلندي رو دنبال کنه باقي نمي ذاره. ضمن اين که يک فلسفه انديشيده شده زندگي همچنان وابسته به محدوديتهاي ذهني ما درباره شناختها و تصورات ما از زندگي هم هست و چنين فلسفه اي اونقدرها نمي تونه کامل و مطمئن باشه. اصل تعادل و ميانه روي شايد اينجا هم کارساز باشه. نه يک فلسفه از پيش انديشيده شده و تدوين شده و متصلب معناي زندگي ما رو رمزگشايي مي کنه و نه مجموعه اي از دلخوشيها و دغدغه هاي پراکنده و اتفاقي مسير زندگي ما رو مشخص مي کنند. بلکه اين مجموعه گرايشات و اتفاقات و دلخوشيهاي عملي و جزئي زندگي که ارتباطي ملموس با زندگي و بودن ما دارند در زمينه يک بستر معنايي بلندمدت تر و تنظيم شده تر جريان پيدا مي کنند. شايد اين طور بهتر باشه که نه کاملاً ايدئولوژيک و متصلب و متفلسف زندگي کنيم و نه کاملاً بيخيال و بي اراده و باري به هر جهت

دو: خاموشي مادر

چند سال پيش يک شب در حال بازگشت از قائن به سمت مشهد بوديم. اون روز مراسم دامادي يکي از عموهام بود و فردا صبحش پدرم بايد در مشهد در محل کارش حاضر مي شد. پنجاه شصت کيلومتري از قائن فاصله نگرفته بوديم که کم کم مادرم شروع به شکايت کردن از تنگي نفس و گرفتگي قلبش کرد. اين طور شکايتها براي من و پدرم تازگي نداشت. مادرم شايد مثل خيلي از مادرهاي ديگه فشار و ناراحتيهاي مختلفي رو در زندگيش و به خصوص براي بچه هاش تحمل کرده بود و چنين شکاياتي در زمينه فشار عصبي و رواني مداومي که داشته موضوع نامنتظره اي نمي نمود. شيشه پنجره ماشين رو کمي پايين داديم تا هواي تازه بيشتري براي تنفس تو ماشين داشته باشيم. اما اظهار ناراحتي مادرم همچنان ادامه داشت. پدرم فکر کرد شايد کيک عروسي پرخامه اي که مادرم ساعاتي قبل قدري ازش خورده بود مشکل ساز بوده. بحث مختصري هم درباره قضايايي که در قائن اتفاق افتاده بود پيش از اون بين پدر و مادرم درگرفته بود. مادرم سابقه ناراحتي قلبي نداشت و چنين مشکلي در سن و سالش کاملاً نامحتمل به نظر مي رسيد و شايد به خاطر همين بود که پدرم چندين کيلومتر ديگه به رانندگي خودش ادامه داد. اما بالاخره با بدتر شدن حال مادرم پدرم ماشين رو کنار کشيد و پياده شد. مادرم رو که صندلي عقب نشسته بود معاينه کرد و سرشو رو سينه اش گذاشت تا صداي قلبش رو بشنوه. سرش رو بلند کرد و شروع به صدا زدن مادرم کرد. مادرم تقريباً ناهوشيار بود. تا اين که پدرم با ضربه مشت بر روي سينه مادرم کوبيد. اين يکي از مانورهاي اوليه ساده در عمليات احياي قلبي ريويه. غير از برادر کوچکم که خواب بود همه مون از اين وضع شوکه شده بوديم. با اين ضربه صداي مادرم که چند دقيقه اي بود سکوت کرده بود، بلند شد و در پاسخ سؤالات پدرم به کندي و با بي حالي پاسخ مي داد. پدرم دوباره پشت فرمون برگشت و مسير مشهد رو ادامه داد. اون تعريف کرد که وقتي سرشو روي سينه مادرم گذاشته بود صداي قلبش رو نشنيده بود و گويا براي چند لحظه قلبش از کار ايستاده بود. پدرم گفت که نبض مادرم رو در دست داشته باشم و کنترل کنم. و من که اون زمان اکسترن بي تجربه اي بودم اين کار رو با اشکال و عدم اطمينان انجام دادم. خواهر کوچکترم کنار مادرم نشسته بود و در حالي که بازوي مادرم رو نگه داشته بود با تکرار کلمه مامان، گريه مي کرد. من هم با استفاده از تاريکي شب يواش يواش گريه مي کردم. مادرم تعريف کرد که در اون چند دقيقه سکوتش صداي پدرم رو مي شنيده ولي نمي تونسته نفس بکشه و جواب بده و با ضربه مشت پدرم تونسته بود راه نفسش رو باز کنه. به يک مسجد ميان راهي رسيديم و پدرم نگه داشت تا به سر و رومون آبي بزنيم. تو دستشويي پدرم تعريف کرد که از اين موارد براي مادرم زياد اتفاق افتاده؛ سالها قبل يک بار که از مطب دندانپزشک برگشته بود صورتش کبود بوده و گويا تو اتاق انتظار مطب دکتر از حال رفته بود و از صندلي با صورت روي زمين سقوط کرده بود. يک بار ديگه يک روز صبح تو خونه، پدرم که از خواب بلند شده بوده، مادرم رو در حالي کنار تخت، نقش بر زمين ديده بود که تو دستش چند تا خرما بوده. گويا مادرم اون روز صبح، موقع دعا خوندن وقتي احساس ضعف کرده بود براي غلبه بر ضعفش چند تا خرما برداشته بود و در همون وضعيت هم از حال رفته بود. اون موقعيت رو خوب يادم مياد که در برابر آينه هاي تو دستشويي در حالي که پدرم اين قضايا رو تعريف مي کرد نتونسته بودم در برابر پدرم جلو پر اشک شدن چشمهام رو بگيرم. به بيدخت گناباد که رسيديم من پيشنهاد دادم به درمانگاه شهر بريم و از مادرم يک نوار قلب بگيريم ولي مادرم راضي نشد و گويا پدرم هم با توجه به سابقه اي که از مادرم داشت مي دونست نوار قلب کمک چنداني نخواهد کرد. اون شب تو جاده يکي از موقعيتهاي نادري رو تجربه کردم که هيچ وقت يادم نمي ره. اين که مادرم تا آستانه مرگ پيش رفت و بازگشت. به همين خاطر احساس کساني که مادر از دست داده اند برام کاملاً آشنا و ملموسه

چند سؤال برای یک سؤال

تو اين چند روز اخير نگاهي به آرشيو نوشته هايي که روي هارد داشتم انداختم. دو مجموعه سؤال که با فاصله زماني و در موقعيتهاي بي ربط به همديگه نوشته شده بودند پيدا کردم که ديدم کنار هم قرار دادن اونها چقدر مي تونه معنادار باشه. قسمت اول، نوشته يکي از دوستان منتقد رابطه دين دولته و قسمت دوم نوشته خودمه

اول: ايندو (دين و سياست) ماهيتا قابل جمع نيستند. و احتمالا اصلي ترين نكته در اشكالاتي كه ميشه به ديدگاهت وارد كرد همين باشه. خيلي ممنون ميشم اگر كسي بتونه بگه چطور ميشه بدون واسطه هايي به نام پيامبران –كه دست كم ادعاي ارتباط مستقيم با آسمان رو داشتند- زمين و آسمان رو به هم متصل كرد

دوم: دوستان مسلماني که با دلخوري و نگراني و حتي روا داشتن طعن و لعن درباره جمهوري اسلامي درباره پايگاه و اصالت ديني فلسفه سياسي جمهوري اسلامي از موضعي دلسوزانه و با قيافه اي حق به جانب اظهارنظر مي کنند و مانند مرحوم بازرگان و دکتر سروش با افسوس از در خطر قرار گرفتن و لوث شدن آموزه هاي اسلامي در دستگاه آلوده سياسي و قدرت جمهوري اسلامي داد سخن مي دهند فکر مي کنم پيش از اين که گناه دهشتناک آلودن اسلام به معادلات قدرت رو به پاي آيت الله خميني و سران جهموري اسلامي بنويسند بايستي گناه اين نکبت سياسي و ننگ اجتماعي و افتضاح ديني رو به گردن محمد رسول الله و علي امام اول شيعيان بيندازند. و قبل از اين که آيت الله خميني رو به خاطر دخالت دادن اسلام در معادله مقام و جاه و قدرت سياسي به محاکمه بکشند بايستي پيامبر خدا و وصيش رو مورد تشکيک و تخطئه قرار دهند. بايد از محمد و علي پرسيد شما که مرد دين و خدا و اخلاق و معنويت و عبادت بوديد به قدرت و سياست و حکمراني چه کار داشتيد که قدرت رو قبول کرديد تا اين رسم ناميمون و ذلت بار آلودن دين به صندلي و سرير قدرت در ميان مسلمانان ريشه بدواند؟ بايد از محمد و علي، معماران اصلي آموزه ها و انديشه هاي اسلامي پرسيد چرا امر والاي آخرت و بهشت و جهنم و معنويت و خدا و غيب رو به اين بازيهاي پست و حقير مال و منال و قدرت دنيوي آلوديد تا امروز اين چنين در ايران مردم گرفتار بدبختي و سرخوردگي و ننگ و نکبت باشند؟ مگر در تاريخ کم بودند مردان پاکباخته و راهبان و درويشاني که اهل معني و دل بودند و تمام عمر به عزلت و ياد و ذکر خدا و دوري از شؤون دنيوي و رذائل مادي سپري کردند؟ چرا محمد از غار حرا پايين آمد و خودشو به ورطه درگيري با مشرکين انداخت؟ بايد تمام عمر در همان غار مي ماند. پايين هم که آمد و پيامش رو که ابلاغ کرد و از سوي مشرکين آزار ديد بايد مکه و اهلش رو رها مي کرد و به نقطه اي دوردست پناهنده مي شد تا از آزار اونها در امان باشه. چنان که موسي در برابر فرعون کرد. چرا در مجاورت آنها در مدينه باقي ماند و برعليه مشرکين دست به شمشير يازيد؟ مرد خدا را چه به شمشير و خونريزي و بازيهاي سخيف قدرت؟ خدايا چي مي گم. بايد خود خدا رو به محاکمه کشيد. بي خود نبود در زمان پيامبر گروهي از مردم پيش پيامبر آمدند و گفتند خداوند چرا تو رو که يک نفر از مايي براي ابلاغ پيامش برگزيده؟ او بايد فرشته اي بهشتي بر ما نازل کنه تا آياتش رو بر ما بخواند. بايد از خدا پرسيد چرا انسان خاکي و معمولي رو که غذا مي خوره و مي خوابه و در کوچه و بازار راه مي ره براي ابلاغ پيام والاي غيبي خودش برگزيده؟ او بايد فرشته اي بهشتي و کامل رو که متعلق به همون جهان والاي غيبي و معنوي و اخروي باشه برمي گزيد تا اين چنين دنيا و آخرت به هم نمي آميخت. بايد امر دنيا به دنيا و امر آخرت به آخرت واگذار مي شد. موجودي خاکي و انساني مثل محمد رو به امور اخروي و معنوي و غيبي مثل ابلاغ پيام خدا چه کاري هست؟ اصولاً انسان خاکي و زميني رو چه به دينداري و امر آسماني؟

من واقعاً متعجبم با وجود چنين شواهد روشني چطور عده اي از مسلمانان با وجود پذيرش قبول و حقانيت اسلام ادعاي نيالودن امر دين به امر دنيا رو دارند. تنها راهي که به ذهنم مي رسه تا چنين آراي غريب و شاذي رو توجيه کنم اينه که چنين دوستاني تحت تأثير الهيات مسيحي و انديشه هاي اهل کليسا در قرون مدرن قرار گرفته اند. و چون با ناديده گرفتن اهميت ساير عوامل اجتماعي سياسي کوشيده اند تنها در حوزه الهيات براي ناکارآمدي نسبي حکومت جمهوري اسلامي توجيهي بيابند ناچار چنين آراي بعيد و نامأنوسي صادر کرده اند. در اين گونه نظريه پردازيها همچنين شايد لازم باشه اين موضوع رو مدنظر داشته باشيم که بسياري از کساني که چنين آراي التقاطي و تقليدي صادر کرده اند زماني از سوي جمهوري اسلامي درشتي ديده اند. دو نمونه شاخصتر اينها بازرگان و سروش هستند که با توجه به اين اوضاع گمان انگيزه هاي سياسي براي اين نحوه اظهارنظر کردن اين بزرگان دور از احتمال نيست

سه‌شنبه، شهریور ۰۶، ۱۳۸۶

ماغنا الغارته

اگر اشتباه نکرده باشم اولين بار در تاريخ هيجدهم شهريور ماه هشتاد و دو بود که اسم کاربري ماگنا کارتا رو براي نوشتن در محيط اينترنت به کار بردم. و گويا اين زماني بود که دوران اوج نويسندگي ايرانيان در اينترنت و وبلاگنويسي سپري شده بود. در حالي که به چهارمين سالگرد نوشتنم در اينترنت نزديک مي شم ديدم بد نيست اين دوره رو يک مرور و ارزيابي بکنم

چنان که شايد قابل حدس زدن باشه در دوران مدرسه انشا نوشتنم خوب بود. اولين خاطره ام در اين باره مربوط به چهارم دبستانه که وقتي خوندن انشام با موضوع انقلاب اسلامي ايران تموم شد بچه هاي کلاس شروع به دست زدن کردند و خانم معلم دفتر انشام رو گرفت و پاي نوشته ام يک بيست گذاشت. بعد از اين که در درس انشاي ثلث دوم سال اول راهنمايي بيست گرفتم برام قطعي شده بود که من خوب مي تونم انشا بنويسم. يادم مياد در سال سوم دبيرستان که شايد آخرين سالي بود که درس انشا داشتيم و در دوران اوج تفکرات ايدئولوژيک بودم نوشته اي آتشين برعليه انشاي يکي از بچه هاي کلاس نوشتم و جلوي کلاس خوندم. موضوع اين بود که همکلاسيمون در روز شهادت حضرت زهرا يکي از نوشته هاي شناخته شده طنزآميزشو خونده بود و من به اين کار او و خنديدن و دست زدن بچه ها و معلم ادبياتمون اعتراض کرده بودم. اين دوستمون در جلسه بعدي انشا، دوباره به نوشته من واکنش نشون داد و من رو به باد طعن و تمسخر گرفت! در سالهاي انتهايي دبيرستان و اوائل دانشگاه دفترچه هايي داشتم که گاهي اوقات با موضوعات مختلف درش مي نوشتم. چون نويسندگيم خوب بود و محمل خوبي براي فکر کردن هم بود بهم احساس اعتماد به نفس و قدرت مي داد و احساس مي کردم کار مفيديه. به قول دکارت مي تونستم بگم مي نويسم پس هستم

در تبريز اولين بار انگيزه برقراري ارتباط با آشنايان از طريق ايميل من رو به سمت استفاده از اينترنت کشوند. استفاده من از اينترنت در فاصله سالهاي هفتاد و هشت تا هشتاد و دو بيشتر مربوط به استفاده از ايميل و سر زدن گاه گاه به سايتهاي عمومي ديگه بود. اواخر تابستان هشتاد و دو به طور اتفاقي در تاريخچه يکي از کامپيوترهاي مرکز کامپيوتر دانشگاه با سايت تالارهاي گفتگوي پرشن تاک مواجه شدم. حال و حوصله زيادي براي بحثهاي عقيدتي و ايدئولوژيک نداشتم و با بي علاقگي وارد تالار فلسفه و مذهب سايت شدم. طي چند روز نظرم به نوشته هاي يکي از اعضا جلب شد؛ آبي بيکران. نوشته هاي زيادي ازش خوندم اما يکي از نوشته هاش همچنان به خوبي در ذهنم مونده؛ به نقل از يکي از روزنامه ها داستان يک محيط بان ايراني رو نقل کرده بود که به خاطر جديت و احساس مسؤوليتي که در کارش داشته بوسيله شکارچي هاي غيرمجاز در خانه اش کشته شده بود و بعد در نهايت در تأييد وجود رستاخيز خطاب به منکرين پرسيده بود آيا ممکنه بدون اين که عدالت درباره اين مرد و قاتلينش اجرا بشه داستان اينها به انتها رسيده باشه؟ شايد به خاطر رابطه ملموسي که بين باورهاي ديني و مسائل معمول زندگي برقرار کرده بود ازش خوشم اومد و با توجه به سابقه اي که از نوشتن خودم هم داشتم تصميم گرفتم در پرشن تاک عضو بشم

عضويت در پرشن تاک دوران جديد و منحصر به فردي در زندگيم شروع کرد. نوشتن پيوسته و شرکت در بحثهاي مختلف تالار گفتگو مثل اين بود که پتانسيل و فشاري که مدتها در ذهن خودم احساس مي کردم مجال آزاد شدن و بارور شدن پيدا کرده بود. توفيق نسبي و پيشرفت تدريجي که در پيگيري بحثها به دست آورده بودم احساس شور و شعف بي سابقه اي بهم چشاند و من رو شيفته نوشتن در اينترنت کرد و با گذشت ماهها، وقت بيشتر و بيشتري رو براي خوندن و فکر کردن و نوشتن در پرشن تاک صرف مي کردم. سالهاي هشتاد و دو و هشتاد و سه دوران اوج درگيري بيدريغ من با مباحث و چالشهاي فکري فورومهاي اينترنتي بود. خوابگاه ما اون زمان در يک سمت شهر تبريز و دانشکده و بيمارستان در سمت ديگه شهر قرار داشت و سرويس خوابگاه اين فاصله رو در حدود چهل دقيقه طي مي کرد. کار رو به جايي رسونده بودم و چنان خودم رو بيخوابي مي دادم که بعضي اوقات اين مدت حضور در سرويس بخش مهمي از خوابم رو تشکيل مي داد و به همين چهل دقيقه خواب به شدت نيازمند بودم. جزوه هايي که سر کلاسها مي نوشتم از خط خوردگي يا قسمتهاي ناخوانا پر شده بود و اين به خاطر چرت زدن مکررم سر کلاسها بود و به همين شکل بارها و بارها سر کلاس به خاطر چرت زدن سرم مي افتاد و دوباره به حالت اول برمي گشتم. سردردهاي شديد بيخوابي و تلاش زيادي که براي به خواب نرفتن انجام مي دادم من رو ياد روشهاي شکنجه با بيخوابي مينداخت. اين دو سال مصادف با دوران اکسترني در روال تحصيلم در رشته پزشکي بود؛ بيجهت نيست هر وقت بهش فکر مي کنم چيز چنداني از بخشهاي دوران اکسترنيم به خاطر نميارم

اين دوره چهار ساله نوشتن در اينترنت رو مي شه به چند قسمت تقسيم کرد. بخش اول، دوره تالار گفتگوي پرشن تاک بود. پرشن تاک زيرمجموعه پرشن بلاگ بود و از داخل ايران مديريت مي شد و برخلاف فورومهاي بعدي که تجربه کردم تنها تالاري بود که به اعتبار اعضاش جو غالب مذهبي و بومي داشت. اين دوره اولين دوره نوشتن جدي و متمرکزم بود و مي شه اين طور گفت که آشناييهاي اوليه رو با اصول پايه اي شيوه نوشتن تعاملي و مسائل عمومي فکري پيدا کردم. اين دوران رو مي شه به عنوان دوران علوم پايه نويسندگي اينترنتي خودم تلقي کنم. موضوع نوشته ها در اين دوران بيشتر تأمل در قضاياي مذهبي و موضوعات ابتدايي و پايه اي فکري و معرفتي بود و ارتباط چندان نزديکي با مسائل جاري اجتماعي سياسي نداشت. بعد از گذشت چند ماه جو پرشن تاک رو به نامطلوب شدن گذاشت. شايد با ورود فزاينده اعضاي جديد بود که فضاي متأملانه و منصفانه ماههاي اول حضورم در پرشن تاک به سمت شتابزدگي و مجادلات سطحي گرايش يافت. در نهايت بعد از چند ماه ديگه و در تابستان هشتاد و سه تالارهاي گفتگوي پرشن تاک تا حدود زيادي از رمق افتاد و متروک شد

بخش دوم، دوره فورومهاي مذهب ستيز بود. اين فرومها شامل ايران بي بي و به خصوص گفتمان و چند فوروم کوچکتر بعد از گفتمان بودند. از اولين موضوعاتي که در اين فورومها نظرم رو به خودش جلب کرد جو تند و تيز اسلام ستيزي در اين تالارها بود. در اواخر دوران پرشن تاک با گفتمان و ايران بي بي آشنا شده بودم ولي به خاطر جوي که داشتند علاقه اي براي فعاليت در اونها نداشتم تا اين که با رو به افول رفتن پرشن تاک، چاره اي از نوشتن در اينها نيافتم. ايران بي بي کوچکتر و انتخاب اول بود که اون رو هم پس از چند ماه ترک کردم و سراغ گفتمان رفتم. از جمله چيزهايي که در اين فورومها ياد گرفتم خواندن و در عين حال بي اعتنايي نسبت به انبوه توهينها و طعنه هاي اسلام ستيزانه اي بود که از طرف جو غالب نويسندگان خارج از ايران يا داخلي در تالارهاي تاريخ و مذهب ابراز مي شد. واکنش طبيعي اوليه اي که در برابر اين توهينها داشتم و من رو به احساس انزجار يا پاسخ دادن به عناوين و عبارات توهين آميز وا مي داشت بتدريج به سمت ناديده گرفتن بخشهاي آزار دهنده نوشته ها و توجه به بخشهاي قابل تأمل اونها سير کرد و اين شايد يکي از ارزشمندترين تجربياتم در مدت فعاليت در اين فورومها بود. يکي ديگه از تأثيراتي که در مدت حضور در اين فورومها داشتم به چالش کشيده شدن هويت اسلامي که براي خودم احساس مي کردم بود. اين چالش در دوره بعد من رو براي دفاع و احراز هويت اسلامي خودم، به ترجمه متوني مرتبط با تاريخ تمدن اسلامي از محيط اينترنت وادار کرد. نکته ديگه درباره اين دوره، شانس من براي آشنايي با طيف بسيار وسيعتري از موضوعات و نظرات ابراز شده در اونها بود که قابل قياس با پرشن تاک نبود. گفتمان يک فوروم بسيار بزرگ بود که دهها هزار عضو و بيش از دويست هزار نوشته داشت و هر روز صدها پست جديد در اون ارسال مي شد. اين حجم عظيم اطلاعات و نوشته ها شايد نمايانگر خوبي براي تنوع موضوعات و نظرات با حجم بسيار بالا در عصر اطلاعات و دوران شبکه جهاني بود

بخش سوم که با بخش دوم همپوشاني هم داره دوره افتتاح وبلاگ بازگشت به آينده و آغاز پروژه تاريخ تمدن اسلامي بود. وبلاگ رو در مدت ضعيف شدن دسترسيم به فورومها در تابستان هشتاد و چهار راه اندازي کردم تا جايي مطمئن و ثابت براي نوشتن داشته باشم. معمولاً اين طور بوده که دوران فعاليتم در وبلاگ، همراهي و همزماني با دوران کم شدن ارتباطم با فورومها داشته. در مدت شش ماه اوليه افتتاح وبلاگ، فعاليت مشخص و عمده اي نداشتم تا اين که از اوائل زمستان همون سال با جسارت و انگيزه زيادي تصميم گرفتم يک کار منظم و ميان مدت رو براي ترجمه متون انگليسي مرتبط با تاريخ تمدن اسلامي از محيط وب انجام بدم. همونطور که قبلاً اشاره کردم انگيزه اوليه ام در اين راه ابراز و دفاع از هويت اسلامي خودم بود. در ماههاي اوليه واقعاً نگران و مردد بودم که بتونم اين کار رو به طور نسبتاً مرتبي و تا حد قابل قبولي ادامه بدم ولي گويا انگيزه ام به اندازه کافي براي اين کار زياد بود که در نهايت در مدت شش ماه با ارسال حدود 115 پست کار مختصر و قابل قبولي در اين مسير ارائه بدم. اين دوران هم متضمن يک تجربه ارزشمند و نوين عملي درباره شيوه کار در وبلاگ و هم متضمن يک تجربه و آشنايي نظري با دستاوردها و شرايط دوران تاريخي تمدن اسلامي بود که به شدت من رو تحت تأثير قرار داد. شايد در امتداد همين مسير بود که در دوره بعدي با اعتماد به نفس شروع به ابراز نظريه پردازيهاي سياسي ايدئولوژيک در وبلاگ و فورومها کردم

بخش چهارم شامل دو تجربه اصلي و تقريباً همزمان بود. اول اين که در امتداد کار ترجمه متون مرتبط با تمدن اسلامي، به کار ترجمه متون مرتبط با تاريخ اروپا علاقه مند شدم و اين کار رو در واقع حدود يک ماه بعد از اعلام پايان پروژه تمدن اسلامي شروع کردم. به اين ترتيب زماني که در اوائل پاييز هشتاد و پنج کار انتشار اين ترجمه ها رو در بازگشت به آينده آغاز کردم، حدود شصت ترجمه آماده شده که طي سه ماه قبل از اون انجام داده بودم در دست داشتم. تصورم بر اين بود که اين کار رو هم مي تونم به صورت متمرکز و در مدت شش ماه انجام بدم ولي بعد از چند ماه متوجه شدم چنين همتي در ارتباط با تاريخ اروپا در خودم نمي بينم و به اين ترتيب عملاً مدت زمان اجراي اين پروژه که در آستانه يکسالگيش هستيم و فعلاً در جريانه اولاً افزايش يافته و ثانياً همراه و مخلوط با نوشته هاي متفرقه ام پيشرفت مي کنه. ترجمه متون مرتبط با تاريخ اروپا من رو به سمت اين علاقه مندي کشونده که در آينده و شايد در قالب يک کار تحقيقاتي دانشگاهي، جنبه هاي گوناگون پديده ها و اتفاقات فرهنگي، اجتماعي، اقتصادي و سياسي دو تمدن اسلامي و غرب رو در شکل يک مطالعه تاريخ تحليلي با هم مقايسه کنم. تجربه دوم من در بخش چهارم که باز هم در پاييز هشتاد و پنج شروع شده بود ولي در زمستان اون سال به اوج رسيد ابراز نظريه پردازيهاي سياسي ايدئولوژيک بود. شايد براي اولين بار بود که اين اعتماد به نفس رو در خودم احساس مي کردم که در يک جو غالب ضدمذهبي و ضددولتي در فورومهاي اسلام ستيز که اين اواخر بعد از بسته شدن فوروم گفتمان، فوروم گزاره و سپس فوروم انديشه ها جاي اون رو گرفته بود به نحو علني و متحديانه به ابراز نظريات سياسي خودم در حمايت از انقلاب اسلامي، جمهوري اسلامي و ولايت فقيه پرداختم. موضوع جذاب براي من در اين مورد اين بود که بدون اين که احساس کنم از مباني و وجوه مختلف فکري و معرفتي خودم فاصله گرفته ام مي تونم از علاقه منديهاي سنتي مذهبي و ايدئولوژيک خودم در قالب يک دستگاه معرفتي سياسي رضايتبخش و سازگار دفاع کنم. وقتي از اين جهت شرايط خودم رو در زمستان هشتاد و پنج با شرايطي که در سالهاي هشتاد و سه و هشتاد و چهار در فورومهاي ايران بي بي و گفتمان داشتم مقايسه مي کنم يک پيشرفت و اعتماد به نفس قابل توجه در خودم احساس مي کنم. پاييز و زمستان هشتاد و پنج مصادف با تأخيري بود که در روال انجام کار پايان نامه ام داشتم. در اين مدت بخشهاي مهماني مشهد هم تموم شده بود و وقت آزاد زيادي داشتم که اونو تا حدود زيادي صرف نوشته هاي متعدد و متفرقه در فوروم گزاره کردم

بخش پنجم دوره فعاليتم در اينترنت مربوط به دوره بعد از نوروز هشتاد و شش مي شه. خصوصيت عمده اين دوره افزايش مشخص فعاليت در وبلاگ و چشم پوشي نسبي از فعاليتهاي پراکنده و اتفاقي در فورومها بوده. از محورهاي اصلي کار من در اين دوره ادامه روند پيشين پروژه ترجمه متون مرتبط با تاريخ اروپا و نيز نظريه پردازيهاي گاه گاه در مسائل سياسي و ايدئولوژيک بوده. از جمله تغييرات اتفاق افتاده در اين دوره کنار گذاشتن اسم کاربري ماگنا کارتا و استفاده از نام حقيقي خودم بوده. در اين دوره همچنين شايد به تناسب محيط کم تعامل وبلاگ به نحو بارزي به سوي روزمره نويسي و خاطره نويسي کشيده شده ام که نوشته حاضر هم يکي از اين دست نوشته هاست
اين نوشته بدون ياد كردن از يه دوست عزيز كه به جز چند ماه ابتدايي در تمامي اين چهار سال همراه و راهنمايي كننده مهربان و توانايي براي من بوده كامل نمي شه. نوشتن درباره اين دوست گرامي و تأثيراتي كه ازش پذيرفته ام خودش فرصت وسيعي مي خواد كه بنا به ملاحظاتي بيشتر از طرف خودم و كمي از طرف او فعلاً از قلمي كردنش صرفنظر مي كنم

زيرنويس: ماغنا الغارته واژه پيشنهادي معرب براي ماگنا کارتا است که يکي از دوستان اسلام ستيز گفتمان اون رو با حسي از طنز و شيطنت پيشنهاد داده بود. من از اين واژه در عنوان اين نوشته به جاي ماگنا کارتا استفاده کرده ام

خاطرات پزشکی 2

در برنامه آموزشي دوران انترني دانشکده پزشکي تبريز يک ماه به بخش اورژانس اختصاص داده شده. در اين يک ماه انترنها در بخش اورژانس بيمارستان امام خميني تبريز در کنار آسيستانها و استاف تخصصي اورژانس، بيماران مراجعه کننده به اورژانس رو ويزيت مي کنند و اقدامات لازم رو صورت مي دهند. طيف بيماران ويزيت شده در اين اورژانس بيماريهاي داخلي، جراحي، ارتوپدي، جراحي اعصاب، اعصاب، عفوني، قلب، گوش و حلق و بيني، ارولوژي و چند تخصص کمتر مهم ديگه رو در بر مي گيره. طبق تجربه اي که از مدت حضورم در بيمارستانهاي شهر مشهد دارم اورژانسي متمرکز به چنين سبکي در مشهد وجود نداره. اونجا هر کدوم از تخصصهاي گفته شده، اورژانسي جداگانه و در ارتباط نزديک با بخش مربوط به خودشون دارند. وجود چنين اورژانس متمرکز و تخصصي نشده اي رو در تبريز مي شه نشانه اي از عدم توسعه مناسب بخشهاي مختلف بيمارستانها به نحوي که هرکدوم بتونن اورژانس تخصصي مربوط به خودشونو داشته باشند تلقي کرد. علت شايد هم کم بودن بيماران هر کدوم از تخصصهاي گفته شده باشه به نحوي که راه اندازي اورژانس مجزا براي هر بخش مقرون به صرفه نباشه

بخش اورژانس در بخشهاي آموزشي دوره انترني تبريز مشکلترين و توانفرساترين بخش دوره آموزشي محسوب مي شه. بخش زيادي از اين سختي کار مربوط به ميزان بالاي موارد مراجعه به اورژانسه که در بعضي ساعتهاي شبانه روز و در روزهاي تعطيل به نحو حيرت انگيز و خوردکننده اي بالاست. اورژانسهاي غيرتخصصي همچنين در صف اول مواجهه کادر درماني و پزشکي با جامعه قرار دارند و در اورژانس بيمارستان امام خميني اين انترنها هستند که اولين برخوردهاي پزشکي رو با مراجعان دارند. به اين ترتيب برخلاف بيشتر ساير بخشهاي بيمارستاني که اغلب در اونها شرايطي کنترل شده برقراره و مسائل و مشکلات پزشکي، موضوع اصلي درگيري کادر درماني و انترنها رو تشکيل مي ده، در اورژانس بيمارستان امام موضوع چگونگي برخورد اجتماعي با بيماران و همراهانشون از درگيريهاي اصلي کادر اورژانس محسوب مي شه. به خصوص در ساعات شلوغ اورژانس کنترل رفتارها و هيجانات انبوه بيماران و همراهانشون در يک فضاي محدود و شلوغ و با توجه به کم بودن پرسنل اورژانس از قضاياييه که لاجرم انترنها در اين يک ماه باهاش برخورد مي کنند. موضوع ديگه درباره اين سختي کار شيوه برنامه ريزي کشيک انترني در اين يک ماهه. کشيکهاي انترني معمولاً دوازده ساعته است (هشت صبح تا هشت شب يا هشت شب تا هشت صبح) که هر بيست و چهار ساعت تکرار مي شه و براساس تعداد انترنهايي که در هر ماه براي بخش اورژانس معرفي مي شوند، انترن اورژانس به طور معمول تنها هر چهار يا پنج روز يک روز استراحت داره. وقتي اين ساعات رو با ساعات معمول حضور انترن (غير از روزهاي کشيک) در ساير بخشها که معمولاً از ساعت 7/5 - 8 صبح تا 12-1/5 ظهر ادامه داره مقايسه کنيم فشار ساعات کاري رو براي انترنهاي اورژانس مي تونيم درک کنيم

انترن در بخش اورژانس مسؤول اول و اصلي انجام اقدامات تشخيصي و درماني لازم براي هر بيماره. به اين معني که انترن بعد از ورود بيمار به اورژانس، ويزيت اوليه رو انجام مي ده و شرح حال اوليه رو در پرونده درج مي کنه و بعد از معاينه اوليه يافته هاش رو در پرونده مي نويسه. بعد آزمايشات و پاراکلينيک لازم، يا اقلام و اقدامات درماني ضروري رو براساس شرايط بيمار به عنوان دستورات در پرونده ثبت مي کنه. سپس به طور جداگانه دستورات لازم رو براي آزمايشگاه يا راديولوژي مي نويسه و همچنين نسخه دارويي يا اقلام مصرفي بيمارستاني ضروري رو که بايستي در اورژانس مورد استفاده قرار بگيرند مي نويسه. در صورت نياز به مشاوره تخصصي مثل اعصاب يا گوش و حلق و بيني خود انترن مسؤول هماهنگ کردن و پيگيري براي انجام ويزيت تخصصيه. تمامي اقدامات مختلفي که براي بيماران انجام مي شوند يا به طور مستقيم بايستي بوسيله خود انترن انجام شوند (که بخش اصلي و سنگيني از کار انترن در بخش اورژانس اقدامات مختلف عملي و مهارتيه که در اورژانس بر عهده اشه) يا انترن مسؤول هماهنگي و پيگيري اجرايي شدن اون اقداماته (به اين ترتيب بعضي از مشکلات انترنها در اورژانس مربوط به متقاعد کردن پرستاران يا ساير اعضاي کادر درماني براي انجام هرچه سريعتر و مناسب اقدامات لازم براي بيمارانه). به اين ترتيب مي شه پيش بيني کرد در شرايط شلوغي اورژانس اين انترنها هستند که بيشترين فشار کاري رو تحمل مي کنند و در بسياري موارد بايستي جور اهمال کاري يا عدم هماهنگي ساير بخشهاي کادر تشخيصي و درماني رو هم بر دوش بکشند. تنها در شرايط ويژه و در بيماران بدحال مسؤوليت اقدامات لازم برعهده آسيستان مسؤول قرار مي گيره و انترن در ارتباط با پيگيري روند کارهاي لازم براي بيمار در درجه دوم قرار مي گيره. البته از نظر قانوني و به طور رسمي تمامي اقدامات انترن در اورژانس تحت نظارت و با تأييد آسيستانها و استاف تخصصي اورژانس انجام مي شه

من يکبار در تيرماه هشتاد و چهار انترن اورژانس بيمارستان امام بودم. در اون يک ماه فشار کاري و قضايايي که تجربه کردم کاملاً برام بي سابقه بود و در واقع ديدگاه من رو حتي نسبت به زندگي و شرايطي که درش زندگي مي کنم تغيير داد. تمامي بخشهاي بعد از اون يک ماه، در نظرم ساده و پيش پا افتاده جلوه مي کردند. ولي از انصاف نبايد گذشت که تجربه چنين دوره يک ماهه اي تصور خوب و متمرکزي به طور ملموس و زنده از معناي پزشکي و مسائل مختلف مربوط به اون به آدم مي ده. در اين بخش که برخلاف همه بخشهاي آموزشي ديگه دوره پزشکي عمومي، جنبه عملي و فشار کار اجرايي بيماران مراجعه کننده بيشتر وقت دوره بخش رو به خودش اختصاص مي ده و آموزش نظري مشخصي در برنامه بخش وجود نداره، عليرغم اين که حضور من در بخش طي دوره به طور کامل انجام شده بود و در حد توانم کم کاري نداشتم، با ناباوري طبق صلاحديد هيئت علمي و استاف تخصصي اورژانس نمره قبولي دريافت نکردم و اين تنها بخشي بود که تجديد دوره شدم. طبق برنامه اي که آموزش دانشکده تعيين کرده بعد از بيست و هفت ماه دوباره، ولي اين بار در آخرين بخش آموزشي دوره پزشکي عمومي در مهرماه هشتاد و شش بخش اورژانس بيمارستان امام رو دوباره تجربه خواهم کرد. چند تا از اتفاقاتي که در دوره پيشين بخش اورژانس امام برام رخ داد يا شاهدش بودم در صدر ليستيه که تصميم دارم در ارتباط با خاطرات پزشکي درباره شون بنويسم