و ذا النون اذ ذهب مغاضباً فظن ان لن نقدر عليه فنادي في الظلمات ان لا اله الا انت سبحانک اني کنت من الظالمين فاستجبنا له و نجيناه من الغم و کذلک ننجي المؤمنين

چهارشنبه، آبان ۰۹، ۱۳۸۶

تکه هایی از ارتفاع پست

کاپيتان

اوايل سوار شدن مسافران به هواپيما گفتگوي كوتاهي بين خلبان كه كنار دخترش نشسته با قاسم اتفاق مي افته كه در واقع مي شه گفت از اين طريق خلبان به تماشاگر معرفي مي شه. سكانس بعدي كه حضور خلبان در اون به طور جدي تو ذوق مي زنه جاييه كه تازه قاسم محافظ اول رو خلع سلاح كرده و هنوز اوضاع آروم نشده، در اين حال صداي خلبان پخش مي شه كه بي اطلاع و بي خيال از اين جريانات درباره آبهاي نيلگون خليج فارس و خصوصيات مردمي كه در سواحلش زندگي مي كنن داد سخن مي ده. اين تضاد واضح موقعيتي آدم رو به اين فكر مي ندازه كه اين خلبان از نظر كارگردان نقش مهمي در داستان فيلم بايستي داشته باشه

اين بي اطلاعي مشخص و زننده خلبان از اوضاع واقعي داخل هواپيما و سير كردنش در آرمانها و ذهنيات شخصيش اين سوال رو در ذهن بوجود مياره كه اين خلبان نمادي از چه طبقه يا افرادي در جامعه ايرانيه؟ دختر خلبان وضع بهتري نسبت به پدرش نداره. او حتي قادر نيست فارسي صحبت كنه. و بنابراين در موقعيتي كه قرار گرفته كاملاً ساكت و منفعله

خلبان در قسمتهايي قصد داره _اون طور كه به نظر مياد_ صادقانه به قاسم كمك كنه و در جهت حفظ منافع قاسم اونو از عملي كردن قصدش مبني بر تغيير مسير هواپيما منصرف كنه. در گفتگوها متوجه مي شيم خلبان خارج ديده، منطقي و تا حدود زيادي خونسرده. حضور قوي ديگه خلبان در فيلم مربوط به زمانيه كه با محافظ اول هواپيما در تقابل قرار مي گيره و نسبت به تحت فشار گرفتن خودش از سوي او اعتراض مي كنه. به نظر مي رسه هدف از اين سكانس نوعي سرزنش و تحقير رفتار و بينش محافظ اول هواپيماست كه با تحت فشار گذاشتن خلبان هواپيما براي تيكاف مجدد، رفتاري غيرحرفه اي و غيرمنطقي داشته

به نظرم حاتمي كيا نظر ويژه اي نسبت به خلبان داشته و او عنصر مهمي در داستانش هست. حالا اين كه دقيقاً معادل اجتماعي اين تيپ چه كساني مي تونن باشن نظرات ممكنه متفاوت باشه

فرزندان

به نظر مي رسه وضعيت و احوالات فرزندان قاسم و نرگس به دقت از طرف فيلمنامه نويس و كارگردان مورد توجه قرار گرفته و هدفمند و معني دار هستند. برخلاف فرزندان كاظم و فاطمه در آژانس شيشه اي، سلمان و ابوذر، كه بچه مثبت و جاافتاده هستند بچه هاي فيلم ارتفاع پست چندان از وضعيت آرماني برخوردار نيستند

فرزند اول اين زوج، از انحراف چشمها، تكلم نارسا، فلج عمومي بدن و عقب ماندگي ذهني رنج مي بره. به خصوص با اشاره نرگس در طول فيلم، اين كودك و وضعيتش رو بايستي محصول شرايط جنگ دونست. نرگس ادعا مي كنه اگر يك آمپول بود كه به اين بچه بزنند الان وضعش اين طور نبود. ناگزير، وضعيت اين كودك استعاره اي از همه كمبودها و نارساييهايي است كه اجتماع ايراني به خصوص در قالب نسل جنگ متحملش شده

اما حاتمي كيا در اين زمينه اميد خودش رو از دست نداده. فرزند دوم اين زوج با تصويري كه از دستش مي بينيم بايستي پيام آور سخني تازه باشه. تولد اين كودك همزمان با برهه اي پرخطر و حساسه. كودكي كه ممكنه نمادي از دوران اجتماعي تازه ايران باشه

زنان

زنان در ارتفاع پست نقشي چند لايه و پيچيده دارند. چه در جبهه قاسم(نرگس) چه در جبهه مقابلش(مهماندار) و چه در جبهه حد واسط(ننه مالك) اونها نمايندگان ارزشمندي از زنها حضور دارند

به موازات پركار بودن نقش قاسم، شخصيت اول فيلم، نقش زن همراهش هم فعالتر از دو جبهه ديگه است. نرگس در چند مرحله پي در پي با ابتكار خودش قاسم رو براي ناكام گذاشتن در اقدام مسلحانه تحت فشار مي گذاره. قاسم ديرتر از همه به فرودگاه مي رسه. چون مشخص شده بود كه نرگس كه قرار بوده اسلحه رو بياره نياورده و در نتيجه قاسم مجبور بوده دوباره برگرده و اسلحه رو برداره. بعد كه قاسم به فرودگاه مي رسه متوجه مي شيم نرگس آدرس جاي اسلحه رو هم اشتباهي داده بوده. نرگس متوجه مي شه كه قاسم اسلحه رو پيدا كرده و قصد داره به نحوي اونو براي رد كردن از پست كنترل وسايل همراه مسافرين جاسازي و بسته بندي كنه. اون با قاپيدن اسلحه، قاسم رو مجبور مي كنه كه قبول كنه اسلحه رو خودش به هواپيما بياره. داخل هواپيما مهماندار پذيرايي مي كنه. قاسم فرصت رو مناسب تشخيص مي ده و از نرگس مي خواد كه اسلحه رو بهش تحويل بده. ولي نرگس ادعا مي كنه كه اسلحه رو با خودش نياورده. با اين كار قاسم عملاً مجبور مي شه از مسير مشكلتري كنترل هواپيما رو بدست بگيره. اما همين نرگس بعد از موفق بودن همسرش، جايي كه رضا در غياب قاسم در شرف تحويل اسلحه قرار داره، سنگر قاسم رو بيدريغ حفظ مي كنه. اما نرگس نقشش فقط "بازدارندگي فعال" يا "حفظ وضعيت موجود" نيست. اون حتي اين قدرت و اعتماد به نفس رو هم داره كه با مسؤوليت خودش وضعيت مهره ها رو عوض كنه و بنايي نو دراندازه. اگر چه ديگه وضعيت خيلي با موقعي كه مسافرا تازه سوار هواپيما شده بودن فرق داره و خيليها مجروح شدند، اما باز هم در نهايت اين جبهه قاسمه كه كنترل هواپيما رو در دست داره. نرگس همچنين نقش مهمي در مورد تبيين اهداف اين پروژه هواپيماربايي براي مسافران و محافظان هواپيما داشت؛ جايي كه وقتي قاسم بازداشت شده بود در مقابل حرفهاي محافظ اول هواپيما احساس كرد بايد از شوهرش دفاع كنه

جبهه حد واسط در منازعات هواپيما ربايي هم نمونه ارزشمندي مثل "ننه مالك" داره. اون زني باتجربه و مسلط به شرايطه. در شرايط مختلف نظر مي ده اقدام مي كنه و خواسته هاي خودش رو پيش مي بره. در واقع در جبهه حدواسط مردي نيست كه با ابتكار عمل و فعاليتهاي اين زن بتونه رقابت و مقابله كنه

در جبهه مقابل قاسم هم زني مثل مهماندار هواپيما حضور داره. اگر اين زن نبود طي روندي كه باعث مشكوك شدن و بازرسي محافظ دوم هواپيما شد اسلحه اش لو مي رفت و عملاً خنثي مي شد. اما اختفاي اسلحه نزد مهماندار اين فرصت مجدد رو به محافظ دوم داد كه كنترل رو از دست قاسم خارج كنه. اگر يكي از زنان فاميل قاسم با او همكاري مي كردند و مهماندار و دختر خلبان رو مي گشتند، جبهه مقابل باز اين فرصت رو از دست داده بود

محافظان هواپيما

از سرنشينان هواپيما فقط دو نفر هستند كه اختصاصاً و مستقيماً براي خنثي كردن و ناكام گذاشتن اقدامات قاسم آموزش ديده اند و در هواپيما حضور دارند. يكي از اونها حضوري ملموس داره و ديگري نامحسوس، اوضاع رو كنترل مي كنه. و مي بينيم كه قاسم نسبتاً به سادگي اولي رو شناسايي و خلع سلاح مي كنه اما بنا به عللي ناتوان از شناسايي دومي است و از جانب او نفوذپذيره

چون معادل اجتماعي محافظ اول هواپيما همان طور كه در فيلم هم مي بينيم در جامعه مون كم و بيش شناخته شده است، نيازي نمي بينم بيشتر در مورد او بنويسم ولي شخصيت چندكاره و چندپهلوي محافظ دوم ارزش تأملي هر چند كوتاه داره. اون مي گه كه كارش بزينسه(business) و مسيرش هم بيشتر همين مسير بندعباس دبي هست. بعداً ادعا مي كنه اين كارش يه پوشش سازمانيه و هدف اصليش كمك كردن به آدمهايي از قبيل قاسمه. "حاضرم براي خلق جونمو فدا كنم". خصوصيت بارز فكري كه از خودش نشون مي ده مخالفت جدي و ريشه دار با تيپي از قبيل محافظ اول هواپيماست. در راه مخالفت با جمهوري اسلامي از اسرائيل هم ممكنه سر در بياره. با قاسم و آدمهاي معمولي هواپيما اگر مقايسه كنيمش، واضحاً كاسه داغتر از آشه. و مي بينيم عليرغم اين كه تنها كسيه كه از جمع مسافرا قصد داره قاسم رو راهنمايي كنه، همزمان، دقيقاً برعكس، تنها مسافريه كه درصدد پيدا كردن فرصتي براي ناكام گذاشتن قاسمه. و خوب مي بينيم كه موفقه. مي بينيم كه تفاوت ظاهري و فكري كه اين دو نفر محافظ با هم داشتند در اصل داستان و اهداف اونها تغييري بوجود نياورده. بعد از برگشتن روي سكه، باز هم اين محافظ دوم هواپيماست كه سعي مي كنه عليرغم اقدامات تحريك كننده محافظ اول شرايط رو كنترل كنه

محافظ اول و دوم هواپيما(و تيپهاي معادل اجتماعي اين دو) استعاره اي از لبه هاي قيچي يا بازوهاي انبر هستند كه به تنهايي چندان كارا نخواهند بود ولي وقتي با هم كار كنند قادر خواهند به اهداف مشترك خودشون برسند

از بابت داشتن خصوصياتي غيربومي محافظ دوم هواپيما و خلبان خيلي شبيه هم هستند. كارگردان آنچنان كه فردي بومي همچون قاسم رو جدي مي گيره، شخصي غيربومي از قبيل خلبان رو در محور داستانش قرار نمي ده

حق و باطل

محافظ اول هواپيما دستگير شده و به صندلي بسته شده. در حين صحبت كردن قاسم، چند بار با جملاتش سخنان قاسم رو قطع مي كنه و مسخره اش مي كنه. قاسم چندبار اونو تهديد مي كنه و مي گه كه با اعصابش بازي نكنه. اما در نهايت جمله اي مي گه كه از لحاظ درك نحوه نگاه قاسم ارزش دقت رو داره

قاسم كنار محافظ مي شينه و به آرامي تو گوشش مي گه
ببين... نه تو امام حسيني نه مو يزيدُم
پس سر راه ما واينستا
مي فهمي چه بهت مي گُم؟ ها؟
با اعصاب مو بازي نكن قاطي مي كنم ها

قاسم نه خودشو در جبهه حق مي دونه و نه فردي كه مقابلش ايستاده رو در جبهه باطل تلقي مي كنه. اين تقابل شايد تنها زاييده شرايط باشه. قاسم در ذهن خودش حكمي كلي صادر نكرده كه مثلاً هركس مقابل من بايسته و با اهداف و آرمانهاي من مشكل داشته باشه در اشتباهه و بايد كنار زده بشه بلكه با وسواس، تنها مي خواد راهي براي عبور خودش از اين مخمصه پيدا كنه و در مورد افراد اطرافش قضاوت يا هر تصميم خاص ديگه اي نداره

زیرنویس: این نوشته مجموعه ای از چند نوشته است که اولین بار حدود دو سال و نه ماه قبل در فوروم گفتمان منتشر کرده بودم

قرن هیجدهم

قرن هيجدهم قرن تغييرات گيج کننده بود. اروپائيان در حالي که وارد قرن نوزدهم مي شدند در جهاني مي زيستند که به زحمت شباهتي با آغاز قرن هيجدهم داشت. طي يکصد سال، انديشه اروپايي به طور فراگيري براساس فلسفه طبيعي ايزاک نيوتن در زندگي فردي، اجتماعي، سياسي و اقتصادي الگويي مکانيکي پيدا کرده بود. اين قرن شاهد توسعه جنبش فلسفي بود که ارزشهاي کامل روشنگري اروپائي را تنظيم نمود. اين ارزشها شامل الهيات منطقي، تحمل مذهبي و نظريات سياسي و اقتصادي بود که به نحوي اساسي چهره جامعه اروپائي را تغيير داد. اروپا خود از يک اقتصاد خانگي به يک اقتصاد صنعتي تبديل شد. اين تغيير شايد يکي از تکان دهنده ترين تحولات در تاريخ بشر بود که براي هميشه چهره جامعه و خانواده اروپائي را تغيير داد. در نهايت اين قرن با انقلاب به پايان رسيد. انديشه هاي فيلسوفان به شکل دولتهايي جديد، يکي در فرانسه و يکي در آمريکا ترجمه شد که باعث تزلزل و فرو ريختن نظم پيشين شد

در اروپاي قاره پادشاهي براساس نظريات بوسه و با به کارگيري نظريات روشنگرانه جنبش فلسفي که اعتقاد داشت وظيفه پادشاه محافظت از حقوق و رفاه اهل مملکتش است، بتدريج در حال تغيير به سوي اشکال مطلق گراتري بود. حکومتهايي از قبيل اتريش و روسيه که تمرکزگرايي ضعيف و سستي داشتند تبديل به حکومتهايي قوياً مرکزگرا شدند و دولتهايي همچون پروس و فرانسه تسلط تمرکزگراي پادشاه را تقويت نمودند. اين قدرت متمرکز و مطلق شاه براي اعمال اصلاحات عميق در ساختار قضايي، دولت و زندگي اقتصادي به کار گرفته شد. شکنجه قضايي بتدريج از چهره اروپا حذف شد و مجازات اعدام به نحوي ريشه اي محدود شد. دولت بتدريج در حال انتقال به يک تشکيلات اداري شهري بود و شهروندان و دهقانان آزاديهاي اقتصادي خود را رو به گسترش يافتند. با اين حال تجربه مطلق گرايي انقلابي آتشين در فرانسه بوجود آورد که براي هميشه پادشاهي مطلق را منسوخ ساخت

اين قرن شاهد پسرفت قدرت شاه در انگليس بود. در آغاز قرن قدرت بين شاه و پارلمان تقسيم شده بود اما پارلمان حاضر نبود در هيچ يک از اصلاحاتي که در در بقيه اروپا در حال پيشرفت بود درگير شود. از جايي که اين اصلاحات با پادشاهيهاي مطلق همبستگي داشتند انگليسيها براي مشارکت در هر شکلي از قانونگذاري ملي تمايلي نداشتند. در عوض دولت انگليس براساس سليقه اداره مي شد؛ ائتلافها در پارلمان براساس به توافق رسيدن با گروههاي مختلف ايجاد مي شدند. اين توافقات روي هم رفته جناحهاي پارلماني قدرتمندي مي ساختند که وظيفه اوليه خود را به اجرا در آوردن توافقات انجام شده تعريف کرده بودند. نياز به گفتن ندارد که سياست پارلماني به نحو باورنکردني فاسد بود. اعضاي پارلمان با پرداخت پول سرنوشت آراي اخذ شده را تعيين مي کردند و وسوسه براي فساد بيشتر با افزايش قدرت پارلمان در حال افزايش بود. اين فساد در نيمه دوم قرن به اوج رسيد. جورج سوم مدعي امتيازات قانوني ويژه براي خود شد و وزراي پارلمان را با افراد منصوب خود جايگزين کرد. اين بحران بر سر امتيازات قانوني ويژه در نهايت در پايان قرن با توفيق پارلمان به پايان رسيد. اين آخرين نفس قدرت پادشاهي در انگليس بود و از اين نقطه به بعد ملت به طور عمده بوسيله پارلمان اداره مي شد

در نهايت اين که يک ملت جديد اروپايي در آمريکا استقرار يافت. اين ملت به سوي يک انقلاب رانده شد و تقريباً به طور کامل براساس انديشه هاي روشنگري ساخته شد. در عمل مي توان گفت ميراث نهايي روشنگري در قرن هيجدهم استقرار دولتي بود که به طور کامل براساس انديشه هاي روشنگرانه عمل مي کرد و لااقل از لحاظ نظري مبتني بر ارزشهاي سکولار و بيانيه هاي حقوق و برابري بود. اما اين داستان را جايي ديگر بايد بازگفت

اين نوشته ترجمه اين متن است

سه‌شنبه، آبان ۰۸، ۱۳۸۶

انقلاب علمی

در ميان تمامي تغييراتي که در قرنهاي هفدهم و هيجدهم اروپا را در هم نورديدند تأثيرگذارترين تحول تغييري معرفت شناختي بود که ما آن را انقلاب علمي مي ناميم. طبق باور عامه اين انقلاب به تغييراتي که در حوزه علوم طبيعي و فناوري رخ داد نسبت داده مي شود اما انقلاب علمي در حقيقت مجموعه اي از تغييرات در خود ساختار انديشه اروپايي بود: تشکيک سامانمند، ارزيابي تجربي و حسي، انتزاع دانش بشري در شاخه هاي جداگانه علمي و اين ديدگاه که جهان همچون يک ماشين عمل مي کند. اين تغييرات تجربه انسان را از هر جنبه ديگري از زندگي، چه در بعد فردي و چه در بعد جمعي به نحوي گسترده متحول ساخت. اين تغييرات در جهان بيني همچنين در نقاشي، مجسمه سازي و معماري نيز بازتابانده شد. به نظر مي رسد مردم قرنهاي هفدهم و هيجدهم به جهان به نحو کاملاً متفاوتي مي نگريسته اند

قابل ديدن کردن هستي

انقلاب علمي به يکباره رخ نداد و در يک تاريخ مشخص هم آغاز نشد. در حقيقت انقلاب علمي که ما به گاليله، فرانسيس بيکن و ايزاک نيوتن نسبت مي دهيم خيلي پيش از آنها آغاز شده بود. اين تاريخ را مي توان تا فعاليتهاي نيکولاس کوپرنيک در آغاز قرن شانزدهم يا دوره لئوناردو داوينچي در اواسط قرن پانزدهم عقب کشيد. حتي در اين صورت هم به اندازه کافي عقب نرفته ايم تا همه فاکتورهاي تأثيرگذار در مجموعه تغييرات معرفت شناختي که آن را انقلاب علمي مي ناميم مورد توجه و بررسي قرار دهيم

مطمئن تر خواهد بود اگر ريشه هاي انقلاب علمي را در کشف مجدد ارسطو بوسيله اروپا در قرنهاي دوازدهم و سيزدهم جستجو کنيم. ارسطو از طريق جهان اسلام به اروپاي قرون وسطي گام نهاد. جهان اسلام فلسفه ارسطويي و افلاطوني را در حالي حفظ کرده بود که اروپا به طور کامل آنها را به دست فراموشي سپرده بود. در اصل ارسطو دانش را مبتني بر نوعي تجربه گرايي بنيان نهاده بود: او پاسخ دادن به يک پرسش را به سه روش متفاوت ممکن مي دانست: الف) بررسي آنچه که ديگران درباره آن موضوع گفته اند، ب) انجام دادن مشاهدات مکرر، ج) به دست آوردن اصولي عمومي يا احتمالي درباره موضوع مورد بررسي براساس دو روش پيشين. اين روش فکر کردن که به لحاظ نظري ريشه تفکر تجربي بود اشکال اوليه انقلاب جديدي را در روش انديشيدن انسان در قرنهاي دوازدهم و سيزدهم بوجود آورد. اولين ارسطوگرايان به عنوان کفرگو سوزانده شدند اما در نهايت ارسطوگرايي با اصول نظري کليسا در هم آميخت و شکلي مختلط از روش فکري بوجود آورد که با نام اسکولاستيسيم خوانده مي شود. اسکولاستيسيم برخلاف ارسطوگرايي يک گرايش تجربي قوي نداشت اما برخي متفکران ارسطوگرا همچون مرغابي مشتاق آب به سوي تجربه گرايي ارسطويي گرايش يافتند. در قرنهاي سيزدهم و چهاردهم علم تجربه گرا شروع به رشد کرد. افرادي از قبيل راجر بيکن پژوهشهايي تجربي درباره پديده هايي طبيعي از قبيل نورها به انجام مي رساندند

اما موضوع مورد اشتياق تمامي دانشمندان قرون وسطي کيمياگري بود. امروزه کيمياگري پديده اي کاملاً مورد سوءتفاهم است؛ ما آن را مربوط به راهبان ديوانه اي تصور مي کنيم که در حال تلاش براي تبديل سرب به طلا هستند. با اين حال در قرون وسطي کيمياگري مرتبط با مجموعه اي از سؤالات بود که تعدادي از آنها رمزآميز و ديني بودند ولي بيشتر آنها سؤالاتي بودند که ما آنها را به عنوان پرسشهاي استاندارد مرتبط با شيمي قبول مي کنيم. مردم قرون وسطي اين علم را از اسلام به ارث برده بودند زيرا در انديشه يوناني يا رومي شيمي هيچ گاه يک شاخه علمي مجزا نبوده است. در واقع لغات شيمي و کيمياگري هر دو واژگاني عربي هستند و اين موضوع درباره بسياري از لغاتي که ما در شيمي به کار مي بريم نيز صادق است. کيمياگري يا شيمي يکي از مهمترين انقلابهاي علمي در قرون وسطي بود زيرا اشخاصي که بر روي پرسشهاي کيمياگري کار مي کردند سهم زيادي در ابداع بسياري از آن روشهاي تجربي داشتند که در قرن هفدهم تبديل به سنگ پايه هاي علم تجربي شدند. مهمترين اين دانشمندان راجر بيکن بود. بيکن علاوه بر اختراع باروت، روش آزمايش و خطا را براي رسيدن به آگاهي طرح ريزي کرد. او با دقت فراوان تمامي شرايط مربوط به آزمايشات خود را کنترل مي کرد. و اين همان دانش تجربي آزمايشي است. يک آزمايش يک تجربه است با اين تفاوت که آزمايش کنترل شده است. نتيجه اي که از يک آزمايش به دست مي آيد چنين است: اگر تجربه يک پديده طبيعي به شکل مشخصي کنترل شده باشد، آن تجربه براي هر آزمايشگر ديگري که دقيقاً به همان روش کنترل کرده باشد تکرار خواهد شد. به اين ترتيب علم تجربي نيازمند آن است که تمامي عوامل تأثيرگذار در تجربه يک پديده طبيعي به نحوي ثبت و مورد شناسايي قرار گرفته باشد. اين تا حدود زيادي همان چيزي بود که بيکن در شکلي اوليه ابداع کرد

نوعي انقلاب علمي در اواخر قرون وسطي رخ داده بود که از بسياري جهات با انقلاب علمي بعدي در زمينه تغييرات گسترده اي که بوجود آورد رقابت مي کرد. اما در مورد آن انقلاب عناصر فرهنگي وضعيت مساعدي نداشتند. بنابراين انقلاب علمي قرنهاي سيزدهم و چهاردهم نوعي روش تفکر که شباهت زيادي به روش تفکر ما داشته باشد بوجود نياورد. به همين دليل برخي مردم مي پندارند پيشرفت علمي کمي در قرون وسطي رخ داده بوده است. به اين ترتيب مي بينيم که حتي در اواخر قرون وسطي اروپائيان بر اين باور بودند که هسته تمامي حقايق و تجربيات خداوند است و درباره پديده هاي مادي نوعي وسواس افراطي وجود داشت که آنها را موجب فراموشي روح و ارتباط با خداوند تلقي مي کردند. مردم قرون وسطي همچنين به شدت نسبت به درک انساني بدبين و نامطمئن بودند. نه تنها درک انسان متغير و غيرقابل اطمينان بود بلکه خود جهان مادي نيز ماهيتي فريبنده و دروغ آميز داشت. از نظر آنان جهان مادي به جاي اين که محمل حقيقت باشد از اين جهت خلق شده بود که انسانها را به نحو فعالي از وظيفه حقيقي خود غافل نمايد. وظيفه انسان نيز پيش گرفتن روشي از زندگي بود که او را به بهشت رهنمون شود

مشکل است به دقت زمان تغييرات در اين رويکردها را مورد شناسايي قرار دهيم. معرفي اومانيسم در قرن چهاردهم تا حدود زيادي به اين معنا بود که فهم و خلاقيت انساني قابل اطمينان بوده و تجربه انساني تا اندازه اي پايه قابل اطميناني است که دانش را مي توان بر آن بنا نمود. اما انقلاب اومانيستي به يک باره رخ نداد. تضاد بين تجربه و اقتدار براي شناسايي حقيقت طي تمامي قرنهاي چهاردهم و پانزدهم پرسشي نگران کننده بود. به چه بايد باور داشته باشت؟ آنچه که تجربه ات به تو نشان مي دهد؟ يا آنچه که اقتدارهايي همچون کليسا و کتاب مقدس به تو مي گويند باور داشته باشي؟

در حالي که تعيين کردن زمان دقيق تغيير در اين رويکردهاي اروپائيان مشکل است، اولين عباراتي که به نحو صريحي اين تغييرات در ارزشها را نشان مي دهد در رساله اي از لئوناردو داوينچي درباره نقاشي آمده است: اينجا، درست اينجا، در چشم، اشکال، رنگها، درست اينجا وضعيت هر قسمت و هر چيزي از هستي در يک نقطه واحد متمرکز مي شود. اين نقطه چقدر باشکوه است! در اين فضاي کوچک، مي توان هستي را در تمام وسعتش به طور کامل بازتوليد و بازچيني کرد

مقصود لئوناردو اين بود که تمامي هستي را مي توان براي ديده شدن بوسيله انسان قابل ديدن کرد و بينايي انسان مي تواند هستي را همانگونه که خداوند مي تواند آن را مورد احاطه قرار دهد مورد اشراف و شناسايي قرار دهد. زماني که لئوناردو مي گويد تمامي اشکال و رنگهاي هستي در يک نقطه در چشم انسان متمرکز مي شود در حقيقت او در حال معکوس کردن تعريف قرون وسطايي خداوند است. باور درباره خداوند اين بود که خداوند آن نقطه واحدي است که تمامي اجزاي هستي در او جمع مي شوند. اين ديدگاه درباره خداوند در انتهاي شعر بهشت از دانته اليجيري منعکس شده است: در اعماق او و در حجم عشق او ديدم که تمامي برگهاي پراکنده هستي؛ مواد، حوادث و خصوصيات آنها متمرکز و جمع شده بودند چنان که گويا همگي چنان با يکديگر ترکيب شده اند که من تنها يک نقطه واحد را مي ديدم

اين منظر جديد که بوسيله لئوناردو بيان شده بود تغييري عميق در جهان بيني اروپايي بود. اين بيان در شکلي ريشه اي چنين مي گفت که تجربه انساني بايستي دغدغه اصلي افراد بشر باشد. اين بيان همچنين مي گفت که تجربه حسي بشري به خصوص بينايي نه تنها راه معتبري براي درک جهان است بلکه درک هرچيز ممکني را درباره هستي براي انسان قابل حصول مي سازد. به اين ترتيب قابل ديدن کردن جهان تبديل به برنامه مشترک تعدادي از اروپائيان شد؛ توسعه دادن بينايي انسان با ميکروسکوپها و تلسکوپها روش خوبي به نظر مي رسيد. از زمان بيکن اروپائيان دانش علمي لازم براي ساختن ميکروسکوپها و تلسکوپها را داشتند اما در حقيقت تا زماني که قابل ديدن کردن تمامي اجزاي هستي تبديل به پروژه اي مهم و ارزشمند نشد هيچ کس به فکر ساختن آنها نبود

به حرکت درآوردن هستي

درک آن براي ما واقعاً مشکل است اما جهان طبق تجربه بسياري از انسانها جايي کوچک و بسيار محقر بوده است. ما در چنان جهان وسيعي از نظر زماني و فضايي زندگي مي کنيم که اختلافات نظري موجود درباره حرکات جهان در قرنهاي شانزدهم و هفدهم براي ما مضحک و مسخره جلوه مي کند. با اين حال جهان براي اروپائيان در قرن شانزدهم بسيار کوچک بود. در بزرگترين شکل ممکن جهان آنقدر کوچک بود که در مدار پلوتون جا مي گرفت. زماني که يک طالع بين بين النهريني از مناره خود بالا مي رفت يا يک منجم رنسانسي از برج خود بالا مي رفت منظره بهتري از ستاره ها به دست نمي آورد بلکه تنها مقداري به آنها نزديکتر مي شد

يک هستي کوچک معناي زيادي داشت. همه مي توانستند ببينند که هستي حرکت مي کند؛ اين شايد يکي از کهن ترين دانسته هاي بشري بوده است. جهان نه تنها حرکت مي کرد بلکه مسيري چرخان نيز داشت بنابراين انسانها در توصيف اين چرخش مهارت زيادي داشتند. آنها مي دانستند اگر جهان در حال چرخش است بايستي به دور يک نقطه مرکزي در حال چرخش بوده باشد. زماني که آنان درباره ابعاد هستي مي انديشيدند برايشان مشخص بود که اگر جهان خيلي بزرگ باشد آنگاه آن بخشهايي از هستي که در لبه خارجي آن قرار دارند بايستي با سرعتي معادل ميلياردها مايل در ساعت در حال چرخش باشند. هيچ چيز نمي توانست چنين سرعتهاي بالايي را تحمل کند. بنابريان هستي يک فضاي کوچک بود که لبه بيروني آن تقريباً در همين نزديکيها قرار داشت. در حقيقت هم مصريان و هم اهالي بين النهرين در جهاني زندگي مي کردند که در داخل مدار ماه جا مي گرفت

هنگامي که زمان پاسخ دادن به اين پرسش فرا رسيد که نقطه مرکزي اين چرخش تعيين شود پاسخ به طور کامل روشن بود. ستارگان در مسيري مدور به دور زمين مي چرخيدند. يک نگاه به آسمان کافي بود تا اين نکته روشن گردد. با اين حال ستاره شناساني در يونان وجود داشتند که معتقد بودند زمين مرکز هستي نيست بلکه خورشيد در مرکز آن قرار دارد. اين يک راه حل عالي بود زيرا حرکات عجيب سيارات را نيز توجيه مي کرد. در حالي که ستارگان در دوايري منظم به دور زمين مي چرخيدند سيارات نيز به طور مدور حرکت مي کردند اما گاهي اوقات حرکت معکوس هم داشتند. هرچند قرار دادن خورشيد در مرکز هستي مشکل حرکت معکوس را حل کرد اما مشکل جديدي هم بوجود آورد. اين به آن معنا بود که زمين در يک مدار گرد در حال چرخش است. اين همچنين به آن معنا بود که زمين با سرعت نسبتاً بالايي در حرکت است. اگر زمين با سرعتي معادل هزاران مايل در ساعت در حال حرکت است بايستي پس از به هوا پرش زدن در نقطه اي به روي زمين برگرديم که ده تا دوازده مايل از محل شروع پريدن فاصله داشته باشد. با اين حال همه مي توانستند ببينند که هنگام به هوا پريدن در نقطه اي به زمين برمي گرديم که از آن محل پرش زده بوديم. تا زمان ايزاک نيوتن اروپائيان، مسلمانان و آسياييها تنها نيمي از مفهوم اينرسي را فهميده بودند؛ اشياي در حال سکون در اين حال باقي مي مانند. آنها متوجه نشده بودند که اشياي در حال حرکت در حال حرکت باقي مي مانند

جهان بطلميوسي: انقلاب علمي در اروپا به طور حقيقي زماني آغاز شد که نيکولاس کوپرنيک مدل غالب حرکت جهان را که عبارت بود از آلماگست بطلميوس به چالش گرفت. بطلميوس با مشکل حرکت جهان و تمامي مسائل مربوط به آن در افتاد. از جايي که احساس عمومي بر اين بود که زمين نمي تواند در حال حرکت باشد (مثلاً در تجربه به هوا پريدن) پس حرکات سيارات بايد به نحوي توضيح داده مي شدند که حرکت معکوس منظم آنها را توجيه کند. هستي بايستي هنوز منطقي مي بود زيرا حرکت معکوس منطقي و منظم بود. به طرز تقريباً دقيقي مي شد پيش بيني کرد چه زماني يک سياره در آسمان شروع به حرکت معکوس خواهد کرد

بطلميوس مشکل را به دو طريق حل کرد: اول اين که او مدارهاي چرخش بيضوي را غير هم مرکز تلقي کرد به اين معني که در حالي که سيارات هنوز به دور خورشيد مي چرخيدند مرکز دايره مدارشان زمين نبود بلکه نقطه ديگري بود. به اين ترتيب هر مدار سياره اي مرکز گردش متفاوتي داشت. با اين حال اين مدل تمامي موارد حرکت معکوس را توضيح نمي داد. بنابراين بطلميوس سيارات را از مدارشان خارج کرد و فرض را بر اين گذاشت که سيارات در مسير مدار خود در حال چرخش به دور يک نقطه در حال حرکت هستند. اين همانند حرکت توپي بود که به دور تيرک در حال حرکتي مي چرخد. بطلميوس اين مدارهاي غيرمدور را اپي سيکل مي ناميد. به اين ترتيب جهان به يک ماشين پيچيده تبديل شد که در آن سيارات به دور نقاطي مي چرخيدند که اين نقاط خود در مدارهاي بيضوي غيريکنواخت و نامتعادل در حال چرخش به دور زمين بودند. حتي بطلميوس خود از اين مدل خوشش نمي آمد. بزرگترين امتياز اين طرح اين بود که تمامي حرکات معکوس سيارات را به طور کامل توضيح مي داد. اما نکته منفي آن اين بود که دنيا را تبديل به يک اتاق شلوغ و در هم ريخته مي کرد. به اين ترتيب بطلميوس بر اين باور بود که جهان در واقع به اين شکل حرکت نمي کند بلکه تصور مي کرد دستگاه او يک تصور رياضياتي است که تنها براي پيش بيني حرکات هستي بايستي از آن استفاده کرد

با اين حال در امتداد اين تلقي، طالع بينان و ستاره شناسان جهان اسلام بر اين باور بودند که جهان بطلميوسي در واقع توصيف فيزيکي صحيحي از حرکت هستي است. زماني که دانش عربي در قرنهاي دوازدهم و سيزدهم وارد اروپا شد جهان بيني بطلميوسي نيز همراه آن وارد شد. اين ديدگاه براي صدها سال بدون تغيير باقي ماند و اين در حالي بود که در اين مدت هستي همچنان به حرکات شلوغ و به هم ريخته خود در مدارهايي غيرهم مرکز و غيرمدور ادامه مي داد

نيکولاس کوپرنيک: کوپرنيک (1473-1543) اولين ستاره شناس بزرگي بود که جهان بطلميوسي را به چالش گرفت. بايستي به خاطر داشته باشيم که بطلميوس هميشه مورد انتقاد بوده است و اين انتقاد با خود او شروع شده بود. با اين حال جهان او چيزي عجيب و بي معني بود. زماني که اين مدل براي آلفونسو شاه اسپانيا در قرن سيزدهم معرفي شد او گفت: اگر خداوند هستي را اين گونه آفريده است شايسته بود اول از من راهنمايي مي گرفت. نتيجه اين انتقادات نه يکي بلکه صدها ويرايش از جهان بطلميوسي بود. کوپرنيک در سالي که درگذشت اثري با نام درباره انقلابهاي کرات آسماني منتشر کرد. اين کتاب همچون تمامي انتقادات پيشين دستگاه بطلميوس را مورد تجديدنظر قرار نداد بلکه فرض اساسي جهان بطلميوسي را مورد شک قرار داد: اين که زمين نقطه مرکزي انقلاب اجرام آسماني است. کوپرنيک به روشهاي متعددي در صدد بود مشکل حرکات معکوس را با ساده ترين توضيح ممکن حل کند. به سادگي با جابجا کردن خورشيد به مرکز هستي تقريباً تمامي مشکلات مربوط به حرکات معکوس سياره اي حل شد. کوپرنيک يک فيلسوف رازورز هم بود؛ او باور داشت که خورشيد نه تنها سمبلي از خداوند است بلکه محتوي خدا نيز هست. قرار دادن خورشيد در مرکز هستي چيزي بيشتر از يک راه حل رياضياتي بود. اين راه حل همچنين ساختار روحاني هستي را به نحو بهتري توضيح مي داد

جهان کوپرنيک هنوز شبيه جهان ما نبود. اين جهان هنوز کوچک و محقر بود؛ اگر ستارگان در فاصله اي خيلي دور در مدار خود در حال گردش مي بودند اين به آن معنا مي بود که بايستي با سرعتهاي ناممکني در حال حرکت مي بودند. کوپرنيک همچنين اپي سيکلهاي بطلميوسي را حفظ کرد و بر اين باور بود که سيارات در مدارهايي گرد در حال چرخش هستند. با اين حال دستگاه او درباره حرکات سيارات پيشگوي خيلي صحيحتري نسبت به تمام آن چيزي بود که تا پيش از آن مطرح شده بود.به همين علت کوپرنيک متقاعد شده بود آن را بپذيرد

اعداد عربي: در اينجا لازم است گامي به عقب بگذاريم و به طور مختصر درباره يک ابداع ديگر قرون وسطي بحث کنيم: به کارگيري اعداد عربي. زيرا اعداد عربي چنان تأثيري در ممکن ساختن انقلاب کوپرنيکي داشتند که نمي توان بيش از اين بر آن تأکيد نمود. پيش از اخذ علوم عربي در قرنهاي دوازدهم و سيزدهم، اروپائيان از سيستم اعداد رومي استفاده مي کردند. اين سيستم يک دستگاه عددي تفريقي بود: اعداد بوسيله حروف مشخص مي شدند و انتقال به سمت حروف بالاتر ابتدا با تفريق انجام مي گرفت. هرچند مردم در کار کردن با اين اعداد مهارت کافي داشتند اما نمي توان گفت انجام محاسبات با اين سيستم به طور دقيقي سرعت بالا و هيجان انگيزي داشت. براي درک اين وضعيت کافي است خود بکوشيد دو عدد نه چندان بزرگ را بدون استفاده از سيستم عددي عربي در يکديگر ضرب کنيد. در مدت انجام دادن اين کار از سرعت عمليات خود لذت ببريد

از سوي ديگر اعراب از يک سيستم عددي مکاني استفاده مي کردند که امروز شما استفاده کردن از آن را آموخته ايد. اين سيستم متشکل از ده رقم بود، زماني که هر ده رقم مورد مصرف قرار مي گرفت، مکان ديگري افزوده مي شد و اعداد از دو مکان رقمي تشکيل مي شدند. مزيت بزرگ سيستم مکاني اين بود که در انجام محاسبات سرعت فوق العاده اي را ممکن مي ساخت. تا آن زمان تنها مايانها و هندوها از سيستم مکاني استفاده کرده بودند. زماني که اين سيستم به اروپا معرفي شد افراد تعليم ديده به نحو ديوانه واري مشغول محاسبه کردن شدند. کتاب پس از کتاب پر از محاسباتي بودند که بوسيله راهبان، دانشجويان و اساتيد دانشگاه براي انجام عمليات جمع، تفريق، ضرب و تقسيم نوشته شده بودند

به خصوص کتابهايي که آکنده از محاسبات نجومي بودند شروع به انبوه شدن کردند و اين آغاز نجوم محاسباتي بود. در حالي که مشاهدات و محاسبات نجومي در حال زياد شدن بودند اشکالات هيئت بطلميوسي نيز در حال افزوده شدن بودند. بيش از هر چيز ديگر انبوه اين محاسبات رياضياتي بود که کوپرنيک را بر آن داشت تا به نحوي ريشه اي هستي بطلميوسي را مورد بازبيني قرار دهد

تيکو براهه: مردي که بيشترين تأثير را بر دستگاه بطلميوسي نهاد تيکو براهه (1546-1601) بود. او يکي از آن افرادي بود که به نحو ديوانه واري محاسبات رياضياتي مرتبط با حرکات هستي را به انجام مي رساند. صفحات و صفحات و صفحاتي از محاسبات. با اين حال او به عنوان کسي که چنين شغل خسته کننده اي داشت، زندگي جالب و منحصر به فردي داشت: او بيني خود را به خاطر شيوه زندگي خود در نتيجه سيفليس يا درمان آن از دست داد. او به نحو ناهنجاري دائم الخمر بود و مرگ او اختصاصاً به خاطر شدتي که در ميگساري به خرج مي داد رخ داد. او در يک ضيافت شام با يک شاهزاده بيش از حد باده نوشي کرد و از جايي که طبق عرف مجاز نبود ميز غذا را قبل از شخصي که مقام بالاتري داشت ترک کند آن قدر سر ميز غذا انتظار کشيد تا مثانه اش پاره شد و او را به همان آسمانهايي فرستاد که با اشتياق فراوان مورد مشاهده و محاسبه قرار داده بود

براهه با جهان کوپرنيکي مخالفت کرد و باحرارت از اين موضع دفاع کرد که زمين در مرکز هستي قرار دارد. او براي اثبات اين ادعا در اندازه هايي فوق بشري دست به مشاهدات و محاسبات نجومي زد. اين جداول محاسباتي بهترين مشاهدات نجومي بودند که در تمامي فرهنگها و تمامي دورانها تا آن زمان به انجام رسيده بودند و خود تبديل به پايه اي براي اثبات صحيح تر بودن مدل کوپرنيکي شدند

يوهانس کپلر: کپلر (1571-1630) همچون کوپرنيک بر اين باور بود که خورشيد نماينده عصاره روحاني و حضور خداوند است و بايستي در مرکز هستي گنجانده شود. او مشاهدات و محاسبات براهه را کشف کرد و در صدد برآمد با استفاده از آنها يک هستي جديد خورشيد مرکز بسازد. او دو جنبه اصلي جهان کوپرنيکي را رد کرد: اپي سيکلها و مدارهاي مدور. در جهان کپلري سيارات به دور خورشيد مي چرخند و در مسير مدار خود باقي مي مانند. با اين وجود اين مدارها به جاي اين که مدور باشند بيضوي بودند. اين يک دستاورد بزرگ بود: او با تجديدنظر کردن در الگوي کوپرنيکي و با استفاده از محاسبات براهه الگوي رياضياتي براي جهان ساخت که به نحو چشمگيري حرکات سيارات را پيش بيني مي کرد و با تمامي موارد حرکات معکوس سياره اي همخواني داشت. او اين الگو را در کتابي با عنوان نجوم جديد در سال 1609 منتشر کرد که بلافاصله مورد توجه قرار گرفت. اين کتاب همچنين براي يک منجم ايتاليايي، گاليلو گاليه الهام بخش بود تا مشاهدات جديد خود را در قالب اين جهان کپلري تنظيم کند

هرچند اين مدل از نظر قدرت پيش گويي کنندگي کامل بود اما هنوز مشکلاتي داشت. اين الگو هنوز توضيح نمي داد چرا زمين هنگامي که به هوا بپريم از زير ما جابجا نمي شود. ديگر اين که توضيح نمي داد چرا سيارات مداري بيضوي دارند؟ مدارات مدور قابل درک هستند اما مدارات بيضوي؟ هر دوي اين سؤالات چند دهه بعد بوسيله فيزيک نيوتني پاسخ داده شدند

گاليلو گاليله: گاليلو (1564-1642) دو نقش رصدگر و نظريه پرداز را با يکديگر ترکيب کرد و بيش از هر شخص ديگري آن دسته از اکتشافات تجربي به انجام رساند که جهانهاي کوپرنيکي کپلري را قابل درک کرد. او ابتدا در سال 1609 با اشتياق نجوم جديد کپلر را خواند و کاملاً شيفته آن شد. در همان سال او با کنجکاوي يک ابداع جديد هلندي به نام تلسکوپ هم خريد. اگرچه چند سالي بود که تلسکوپ در دسترس بود اما او اولين کسي بود که به نحو سامانمند از آن براي نگاه کرده به آسمانها استفاده کرد. آنچه که ديد حتي او را هم به حيرت انداخت

اولين چيزي که ديد کوههايي بود که بر روي ماه قرار داشتند. تا اين زمان ماه کم و بيش گازي تصور مي شد. وجود کوهها به اين معنا بود که ماه هم همچون زمين از خشکيها و خاک تشکيل شده است. اگر ماه کوه داشت پس مي توانست گياهان و ساکناني هم داشته باشد. دومين چيزي که ديد سياراتي بودند که به دور سياره مشتري در حال چرخش بودند. تعداد دقيقشان پنج تا بود. اگر سياره مشتري دستگاه مداري مستقلي بود که به دور يک سيستم بزرگتر مي چرخيد پس خورشيد هم مي توانست يک دستگاه مداري مستقل باشد که به دور يک سيستم بزرگتر در حال چرخش است. جهان که تا زمان گاليله يک مکان کوچک و خانگي بود ناگهان به طور نامتناهي به بيرون توسعه يافت و تبديل به مکاني وسيع و غيرقابل درک شد

گاليله يافته هاي خود را در کتاب پيام رسان پرستاره در سال 1610، يک سال پس از انتشار نجوم جديد کپلر منتشر ساخت. پيام رسان پرستاره در حقيقت تنها يک جزوه مختصر بود و گاليله تا زماني که کتاب خود را با عنوان گفتگوهايي درباره دو دستگاه اصلي جهان نوشت شرح کاملي درباره مشاهدات و مدل خود درباره يک جهان بسيار بزرگتر ننوشته بود. اين کتاب بود که کليساي کاتوليک رم را بر آن داشت تا با دقت بيشتري مشاهدات و مدلهاي گاليله را مورد بررسي قرار دهد و آنها را با نظريات و متون عهد عتيق و جديد مقايسه کند. کليسا به اين نتيجه رسيد که نظريات او هم با نظريه کليسا و هم با متون مقدس متفاوت است و با تهديد به مرگ از او خواست از نظريات خود دست بکشد

آن بخش از سيستم گاليله که بيشترين تأثير را بر تمامي جستجوهاي بعدي اروپائيان درباره ماهيت هستي برجاي نهاد، اصرار او بر اين نکته بود که جهان براساس اصول رياضياتي کار مي کند. هيئت بطلميوسي يک مدل رياضياتي بود تا به پيش گوييها کمک کند اما به عنوان يک توصيف فيزيکي درباره جهان طراحي نشده بود. هر دو سيستم کوپرنيکي و کپلري به طور اوليه به عنوان مدلهايي رياضياتي و نه فيزيکي طراحي شده بودند. گاليلو اصرار داشت که اين توأم با يکديگر هستند زيرا تمامي توصيفات فيزيکي درباره هستي لازم است يک توصيف رياضياتي هم باشند. باور انقلابي او اين بود که اگر يک مدل فيزيکي با مشخصات رياضياتي آن پديده همخواني نداشته باشد، آن مدل فيزيکي غلط است. اين باور تبديل به پايه اي براي تغييري عميق در دانش اروپائيان شد: مکانيک کلاسيک

به حرکت در آوردن مکانيکي هستي

فرانسيس بيکن: زمينه هاي جهان مکانيکي که جهاني بود که همچون يک ماشين عمل مي کرد بوسيله اصرار گاليلو بر اين که جهان بوسيله قوانين و مدلهاي رياضياتي قابل پيش گويي عمل مي کند ايجاد شد. علاوه بر اين فرانسيس بيکن (1561-1626) در حملات خود به دانش سنتي يک عنصر کليدي براي ساخته شدن جهان مکانيکي افزود. بيکن به معناي واقعي يک دانشمند نبود ولي از اين که به ديگران بگويد چرا در اشتباه هستند لذت زيادي مي برد. به خصوص او بر اين اعتقاد بود که تمامي ساختارهاي قديمي فهم جهان بايستي کنار گذاشته شوند. او نام اينها را بت مي گذاشت. او بر اين باور بود که دانش نبايد از کتابها اخذ شود بلکه بايستي از طريق خود تجربه به دست آمده باشد. اروپائيان بايستي از آثار کلاسيک خود عبور کنند و تمامي پديده هاي طبيعي و انساني را از نو مورد مشاهده قرار دهند. او پيشنهاد کرد که الگوي ارسطويي القا و تجربه گرايي بهترين مدل براي دانش بشري است؛ در روش تفکر القايي فرد کار خود را با مشاهده مجموعه اي از پديده ها آغاز مي کند و براي توضيح اين مشاهدات اصولي عمومي استنتاج مي کند. در روش تفکر استنباطي فرد کار خود را با اصول عمومي آغاز مي کند و از اين اصول براي توضيح دادن مجموعه اي از پديده ها آغاز مي کند. اين الگوي القاي سامانمند تجربي قطعه اي بود که پازل جهان بيني اروپايي را کامل کرد و انقلاب علمي را ممکن ساخت

ايزاک نيوتن: جهان مکانيکي در تمامي درخشش خود در کتاب مفصل ايزاک نيوتن (1642-1727) با عنوان اصول رياضياتي فلسفه طبيعي (1687) به ظهور رسيد. مباحث اساسي کتاب از اين قرار بودند: الف) جهان را مي توان به طور کامل با استفاده از رياضيات توضيح داد. مدلهاي رياضياتي جهان توصيفات فيزيکي صحيحي درباره هستي هستند. ب) جهان به طور کامل به شکلي منطقي و قابل پيش گويي و براساس مدلهاي رياضياتي که براي توصيف هستي مورد استفاده قرار مي گيرند عمل مي کند به اين ترتيب جهان مکانيکي است. ج) براي توضيح هيچ جنبه اي از پديده هاي فيزيکي هستي هيچ نيازي به استفاده از دين وحي شده يا الهيات نيست. د) تمامي سيارات و ديگر اجرام هستي براساس جاذبه فيزيکي بين خود حرکت مي کنند که گرانش ناميده مي شود. اين جاذبه متقابل حرکات منظم و مکانيکي هستي را توضيح مي دهد

ديدگاه مکانيکي نيوتن درباره هستي انديشه اي است که از انديشه اتمگراي يونان مشتق شده است. جهان مکانيکي نيوتن براي چندين قرن پس از آن در انديشه اروپائي تبديل به الگوي غالبي شد که همچنان هنوز امروز هم غلبه اش ادامه دارد. طبق نظر نيوتن هستي همچون يک ساعت عظيم است که بوسيله يک خداوند خالق ساخته شده است و به حرکت درآمده است. در واقع اگرچه نيوتن يک مسيحي معتقد بود اما اين اعتقاد يک پايه فلسفي داشت. نيوتن کل ديدگاه خود را از هستي بر مفهوم اينرسي مستقر ساخته بود: تمامي اشيا در حالت سکون باقي مي مانند تا اين که بوسيله جسم ديگري به حرکت در آيند، هر شيئ در حال حرکت در حال حرکت باقي مي ماند تا اين که بوسيله جسم ديگري تغيير جهت دهد يا بايستد. اين اصل اخير توضيح مي دهد چرا ما مي توانيم به هوا بپريم بدون اين که زمين از زير ما جابجا شود. براساس مفهوم اينرسي هيچ شيئي توانايي حرکت دادن يا متوقف کردن خود را ندارد. به اين ترتيب هستي تبديل به يک ميز بزرگ توپهاي بيليارد مي شود که در آن همه چيز به اين دليل در حال حرکت است که چيز ديگري به آنها برخورد کرده و موجب به حرکت در آمدن آنها شده است

اما اين ديدگاه منجر به يک مشکل جدي فلسفي مي شود: چه کسي اولين شيئ را به حرکت در آورده است؟ جهان چگونه بوجود آمده است اگر هيچ چيزي قادر نيست خود را به حرکت در آورد؟ اتمگرايان يونان که بر اين باور بودند که جهان متشکل از اتمهاست (لغت يوناني اتم به معناي غيرقابل تقسيم مي باشد) به اين شکل که تمامي پديده ها از جمع شدن و ترکيب اتمها با يکديگر بوجود آمده اند، اين وضعيت را با مفهوم تغيير حرکت ناگهاني توضيح مي دادند: جايي در آغاز زمان يک اتم به طور خودبخود به حرکت درآمد و با اتم ديگري برخورد کرد و به اين ترتيب هستي به وجود آمد. از سوي ديگر ارسطو که کم و بيش انديشه خود را بر ديدگاهي مکانيکي از هستي بنا کرده بود اين مشکل را با طرح چيزي به نام حرکت دهنده حرکت داده نشده حل کرد: جايي در آغاز زمان يک حرکت دهنده حرکت داده نشده (که او آن را خداوند ناميد) قادر بود بدون اين که خود براي به حرکت درآمدن نيازمند باشد اشيا را به حرکت درآورد. اين انديشه در قرون وسطي از سوي اسکولاستيکها مورد استقبال قرار گرفت. آنان همچون ارسطو بر اين اعتقاد بودند که هستي به طريقي منطقي و مکانيکي عمل مي کند و بوسيله يک حرکت دهنده منطقي و غيرمتحرک به نام خداوند به حرکت درآمده و تحت اداره او قرار دارد. نيوتن اين انديشه را به طور کامل اخذ کرد: هرچند هستي يک ماشين بزرگ از اشياي در حال حرکت و در حال اصابت به يکديگر است و براساس قوانين خود حرکت مي کند اما باز هم پيش از همه چيز نيازمند يک چيز اوليه است که تمامي آن را به حرکت درآورد. اين چيز از نظر نيوتن خدا بود

اما خداوند در کارهاي روز به روز هستي دخالتي نمي کرد. نيوتن هيچ گاه رد نکرد که خداوند نمي تواند اين کار را بکند بلکه تنها معتقد بود خداوند چنين دخالتي نمي کند. اگر هستي يک ماشين عظيم از اشياي در حال تعامل است اين به آن معنا بود که مي توان آن را همچون يک ماشين درک کرد. استدلال بشري و مشاهده ساده پديده ها براي توضيح هستي کفايت مي کرد؛ نيازي به دخالت دادن دين يا خداوند در توضيح هستي نبود. اگر پديده هاي فيزيکي مکانيکي بودند اين به آن معنا بود که پديده هاي فيزيکي را مي توان دستکاري کرد و مورد مهندسي قرار داد. اين ديدگاه مکانيکي از جهان که مکانيک کلاسيک خوانده مي شود به طور کامل بر مفهوم حرکت متمرکز است زيرا پايه انديشه نيوتن تلاش براي توضيح علت حرکت جهان بود. تمام آنچه که فيزيک به آن مي پردازد علت تغيير چيزهاست

ديدگاه مکانيکي نيوتن از هستي به زودي درباره ساير پديده ها هم به کار گرفته شد. اگر هستي ماشيني بود که مي شد آن را از طريق منطق درک کرد پس شايد اقتصاد، تاريخ، سياست و اخلاق (خلق و خوي بشري) هم چنين وضعيتي داشتند. اين انديشه به اين شکل تداوم مي يافت که اگر اقتصاد، تاريخ، سياست و اخلاق مکانيکي هستند پس مي توان آنها را بدون ارجاع به دين يا خداوند توضيح داد و آنها را همچون ماشين مي توان دستکاري کرد تا بهبود يافته و بهتر عمل کنند. با توسعه روشنگري، مکانيک کلاسيک موجب ظهور يک پديده بزرگتر شد: دئيسم. دئيسم مبتني بر اين انديشه است که تمامي پديده ها به طور اساسي منطقي و مکانيکي هستند و با عباراتي غيرديني قابل توضيح دادن هستند. تمامي دانشهاي مدرن غربي و اکثر تجربه هاي شما به طور کامل از اين اصل اشتقاق يافته اند. با اين حال انفکاکي که نيوتن بين جهان مکانيکي و توضيح ديني هستي برقرار ساخت و نيز مفهوم روشنگرانه دئيسم پيامدهاي بيشتري نيز داشت. اگر هستي بوسيله خداوند خلق شده است و جهان يک دستگاه منطقي است پس اين به آن معنا بود که خداوند منطقي است. اگر کسي عملکرد هستي را درک کند آنگاه عملکرد ذهن خداوند را درک خواهد کرد. به اين ترتيب جدا بودن توضيح مکانيکي از توضيح ديني آن چنان که در نگاه اول به نظر مي رسد به نحوي جدي وجود نداشته است. دستاورد بزرگ اين ديدگاه براي دين غربي اين بود که انديشه روشنگري اصرار داشت دين خود بايد منطقي باشد

علم غربي به حرکت در مي آيد

اکنون با وجود عنصر پيوند دهنده جهان مکانيکي نيوتن، همه قطعات پازل در محل خود قرار گرفته بودند. قرن هيجدهم شاهد انفجاري از دانش تجربي درباره جهان فيزيکي بود. سيلي حقيقي از مشاهدات تجربي و محاسبات نه تنها الهامبخش توسعه دانش بود بلکه تلاشهاي وسيعي براي سامانمند کردن اين دانش به انجام رسيد. نيوتن خود در اين مسير گام نهاده بود. انقلاب علمي قرن هيجدهم بيش از هر چيز ديگري با تبديل ديوانه وار دانش در قالب سيستمهاي منطقي مشخص مي شود

زيست شناسي: بلندترين گامها براي سامانمند کردن يک دانش بدون ساختار در حوزه زيست شناسي رخ داد. در حالي که گاليلو ابزار نوري جديد خود را بر روي ستاره ها امتحان مي کرد و جهانهاي جديدي را کشف مي نمود، يک ابزار نوري ديگر براي کشف جهانهايي همان قدر هيجان انگيز در قطرات آب مورد استفاده قرار مي گرفت؛ ميکروسکوپ. اولين دانشمنداني که از ميکروسکوپ استفاده کردند رابرت هوک در انگليس و ژان سوامردام و آنتوني ون ليونهوک (1632-1723) بودند. آنها دريافتند بافتهاي گياهي و جانوري از اتاقها يا سلولهايي تشکيل يافته است اما آنها همچنين شياطيني وحشت انگيز و عجيب در آبگيرها شامل پلانکتونها، آميبها و مخلوقات سرسام آوري ديگري پيدا کردند

دسته بندي کردن اين مجموعه جديد و بزرگ دانش بر عهده يک گياهشناس سوئدي با نام کارل فون لينه (1707-1778) قرار گرفت. او در کتاب خود با عنوان سيستم طبيعت که در سال 1767 منتشر شد تمامي موجودات زنده را در يک سيستم واحد که ارتباطات شکل شناسانه آنها را با يکديگر مشخص مي نمود طبقه بندي کرد: سيستم طبقه بندي لينه اي. موجودات زنده اي که از لحاظ شکل از يکديگر متمايز بودند گونه يا فرد ناميده مي شدند. گونه هايي که از لحاظ شکلي با يکديگر در ارتباط بودند جنس يا نوع خوانده مي شدند. و به همين ترتيب مقياس شباهتهاي شکل شناسانه به صورت انتزاعي تري افزايش مي يافت: خانواده، طبقه، راسته، تيره، سلسله. هر گونه واحد با هر دو نام گونه و جنس خود مشخص مي شد. اين طبقه بندي با برخي تغييرات همچنان بر ادراک ما از جهان زنده غلبه دارد

مفهومي با عنوان تکامل در زمان لينه وجود نداشت. به اين ترتيب ارتباطات شکل شناسانه بين موجودات زنده مطلقاً توصيفي تلقي مي شدند. اين طبقه بندي توضيح نمي داد چرا موجودات زنده چنين شباهتهاي شکل شناسانه اي با يکديگر دارند و چرا اين ارتباطات آنچنان عميق و گسترده هستند که در چنين سطوح بالايي قابل انتزاع و ردگيري هستند؟ جورج بوفون (1707-1788) اولين کسي بود که کوشيد اين ارتباطات را توضيح دهد اما او واقعاً نتوانست خود را راضي کند يک نظريه تکاملي ارائه کند. آنچه باعث دردسر بوفون شده بود ارتباطات شکل شناسانه نزديک بين انسانها و نخستيان بود؛ اين به آن معنا بود که گزارشي که از خلقت در مسيحيت آمده بود صحت نداشت. بوفون تنها علاقه مند بود بپذيرد اين امکان وجود دارد که تمامي دامنه موجودات زنده در نهايت مشتق از يک گونه واحد هستند که در طول زمان و در تنوعي از اخلاف خود دچار تغييرات متفاوتي شده اند

شيمي: آنچنان که به خاطر داريد شيمي در اصل يک دانش وارداتي از اسلام به فرهنگ اروپايي بود که به عنوان علم پايه در توسعه علم تجربي و آزمايشي اروپا عمل کرد. در حالي که دانش شيمي در گامهايي بلند از قرن سيزدهم به بعد در حال پيشرفت بود در حقيقت هيچ کس قادر نبود توضيح دهد ساختارهاي شيميايي چگونه عمل مي کنند. انبوهي از نظريات وجود داشتند اما هيچ کدام از آنها به طور کامل دامنه پديده هاي شيميايي را توضيح نمي دادند. يک نظام جديد از درک مواد شيميايي و عناصر با کشف گازها بوسيله هنري کاونديش و ژوزف پريستلي در نيمه دوم قرن هيجدهم برانگيخته شد. کاونديش در سال 1766 هيدروژن را کشف کرد اما او در آن زمان نمي دانست که هيدروژن چيست. او دريافت که هيدروژن به خودي خود نمي سوزد، اما اگر در تماس با هوا قرار گيرد به نحو ديوانه واري خواهد سوخت. در سال 1774 پريستلي اکسيژن را کشف کرد، اگر يک شمع در لوله اي قرار داده شود که پر از اکسيژن است آن هم به نحو ديوانه واري خواهد سوخت. اين يک انقلاب بزرگ بود. تا آن زمان اروپائيان تصور مي کردند آتش يک عنصر جداگانه است و مشخصات احتراق مشتق از خصوصيات آتش است. با اين حال کاونديش و پريستلي اثبات کردند که آتش ناشي از مخلوط شدن چيزها با يک گاز است. در نهايت کاونديش کشف کرد که آب که خود يک عنصر تلقي مي شد در واقع از دو گاز ساخته شده است؛ هيدروژن و اکسيژن. يک مدل شيميايي جديد از جهان در حال شکل گرفتن بود: جهان از ترکيبي از عناصر اصلي ساخته شده است

تصاوير در نهايت بوسيله آنتوان لاوازيه در کنار يکديگر قرار گرفتند. او اثبات کرد که سوختن ناشي از اکسيداسيون است که خود به معناي مخلوط شدن ماده با اکسيژن است. او همچنين اثبات کرد که الماس از کربن ساخته شده است و مهمتر از اين در اين باره بحث کرد که بخش اصلي تمامي روندهاي زنده در حقيقت از واکنشهايي شيميايي تشکيل شده اند. در نهايت و مهمتر از همه اينها او قانون بقاي ماده را فرمول بندي کرد. طبق اين قانون مقدار ماده فيزيکي هيچ وقت در يک واکنش شيميايي تغيير نمي کند. تنها چيزي که تغيير مي کند طبيعت ترکيبات شيميايي است

الکتريسيته: با اين حال هيجان انگيزترين دانش جديد الکتريسيته بود. اوتو فون گوريکه در سال 1672 اولين انساني بود که با استفاده از يک ماشين به نحو آگاهانه اي اقدام به توليد الکتريسيته کرد. استفن گري در سال 1729 نشان داد که الکتريسيته را مي توان از طريق رشته هاي فلزي منتقل کرد. اولين ابزار ذخيره کننده الکتريسيته در سال 1745 اختراع شد که کوزه ليدن ناميده مي شد. بنيامين فرانکلين در سال 1749 نشان داد که صاعقه الکتريسيته اي است که از طريق منفجر شدن يک کوزه ليدن طي رعد و برق آزاد مي شود. اين اکتشاف منجر به اختراع برقگير شد. با اين حال در تمامي قرن هيجدهم الکتريسيته انتزاعي ترين دانش فيزيکي بود. در جامعه علمي الکتريسيته در عمل به عنوان يک وسيله سرگرمي مورد توجه بود زيرا هيچ کس نمي توانست هيچ استفاده عملي حقيقي از آن را تصور کند

پزشکي: يافته هاي علمي بسياري به فن طبابت طي قرون هفدهم و هيجدهم افزوده شده بود: آناتومي، آناتومي ميکروسکوپي، گردش خون، مايه کوبي (که اروپايي ها از مسلمانان عثماني ياد گرفته بودند) و واکسيناسيون و مواردي ديگر. با اين حال مهمتر از همه معرفي نظام جديدي از درک روندهاي زيستي انساني بود که پاتولوژي ناميده شد. پزشکي دوره روشنگري اين طور مطرح مي کرد که بدن يک سيستم طبيعي است که به طريقي قابل پيش گويي و منطقي عمل مي کند و به اين ترتيب همچون يک ماشين رفتار مي کند. تعجبي نداشت. بيماريها به معني اختلال عملکرد بودند و نتيجه از کار افتادن اين ماشين تلقي مي شدند. به اين ترتيب تمامي روندهاي بيماري به عنوان پديده هاي طبيعي قابل درک بودند و بازيابي سلامت نيز يک پديده طبيعي و منطقي بود

اين نوشته ترجمه اي از اين متن است

دوشنبه، آبان ۰۷، ۱۳۸۶

تنظیم رابطه بین جنسی

افتراق قائل شدن بين مسأله جذابيتهاي جنسي و مسأله سکس شايد گاهي اوقات نکته مهم و کاربردي باشه که خوبه بيشتر درباره اش تأمل کنيم. نمي دونم جذابيتهاي جنسي رو دقيقاً چطور تعريف کنم. مثلاً مي شه گفت جذابيتهاي فيزيکي، رفتاري، کلامي و معنايي که محتوي حدي از معناي بين جنسي (و بدنگرا) هستند. چنين جذابيتهايي، واکنشهاي رواني و عاطفي مبني بر احساس تمايل و توجه دروني و اظهار علاقه و تحسين و ستايش بيروني در طرف مقابل برمي انگيزند. جذابيتهاي جنسي رو مي شه زيرمجموعه زيبايي و امور زيبا طبقه بندي کرد

فرض کنيم من تو خيابون دختر خوشگلي رو مي بينم. اگر به روش سنتي پيش برم و نتونم بين جذابيتهاي جنسي و سکس افتراق قائل بشم احساس تمايل و جذب دروني خودم رو در نهايت يا بايد تحت تأثير استانداردهاي عرفي و اخلاقي خفه کنم و مسکوت بذارم يا بايد با انديشه سکس در ذهنم کلنجار برم. به طور متقابل طرف مقابل هم اگه متوجه بروز علاقه در رفتار من بشه تمايل و توجه دروني من رو به عنوان نوعي بي احترامي، هرزگي، بي بندوباري و با معناي سکسي تعبير و تفسير مي کنه. اما اگر افتراق بين مسأله جذابيتهاي جنسي و مسأله سکس در جامعه شناخته شده بوده و به رسميت شناخته بشه البته راه سومي هم براي من و طرف مقابل من باز مي شه. ما ديگه مجبور نيستيم در رابطه متقابل خودمون تنها يکي از دو انتخاب، همه (سکس) يا هيچ (سکوت) رو انتخاب کنيم. ما مي تونيم در هرجايي از طيف بين همه و هيچ جابجا بشيم و بسته به شرايط خودمون رابطه رو تعديل و تغيير بديم. مثلاً من مي تونم بدون اين که خودم از اين احساس تمايل دروني دچار اين سوءتعبير شده باشم که بايد به فکر سکس باشم يا بدون اين که نگران اين سوءتفاهم از طرف مقابل باشم که اظهار علاقه بيروني من رو به معني گرايش من براي سکس تفسير کنه در انديشه شکل دادن رابطه اي متناسب و منطقي باشم. طرف مقابل هم شايد بتونه در شرايط تعديل شده و منطقي تصميم گيري متناسبي داشته باشه. ضمن اين که هر دو تامون از فشار سنگين فردي و اجتماعي که مسأله سکس رو در برگرفته آزاد مي شيم و لازم نيست نگران سوءتفاهمهاي خودمون و سوءظنهاي ديگران باشيم. قبلاً درباره اين جو سنگيني که سکس رو احاطه کرده کمتر نوشته ام. شايد اگه لازم بشه بعداً بيشتر بنويسم

اين مسأله، قطبي شدگي امور جنسي رو در جامعه مي شکنه و رابطه سنتي بين جنسي محدود به خانواده رو از مرزهاي کنونيش فراتر مي بره. مثلاً من اگه علاقه مند باشم و شرايط مناسب باشه به ترتيبي که بالا توضيح دادم مي تونم بدون اين که دغدغه سکس، ازدواج و همسر داشته باشم، حدي از روابط رو با دختر همسايه، همسر همکار، خانم معلم، خدمتکار و غيره داشته باشم. اين سطح از آزادي عمل در نتيجه شيوع و به رسميت شناخته شدن آلترناتيوهاي رفتاري و عاطفي و فکري به جاي سکس به دست مياد. يعني اين که ديگه مجبور نيستيم براي ابراز علاقه خودمون و تعامل با موضوع مورد تمايل بين جنسي خودمون، تنها در انديشه سکس باشيم بلکه روشهاي جايگزين ديگري هستند که ما رو از بار سنگين اون رفتار نجات مي دهند و در عوض روابط بين جنسي رو شيوع و تنوع مي دهند و اونها رو در دسترس و رضايت بخش نگه مي دارند

در مقام مقايسه مي شه سکس رو به هروئين و آلترناتيوهاي سکس رو به سيگار تشبيه کرد. گفته مي شه مصرف هروئين براي فرد شديداً وابستگي آور بوده، بسياري از رفتارها و مسير زندگي اون رو تحت تأثير قرار داده به اضمحلال مي کشه. جامعه روي خوشي به هروئين نشون نمي ده و فرد معتاد طرد مي شه. هزينه استفاده از هروئين سنگينه. اما سيگار کمتر مسير زندگي فرد رو از اختيار خود فرد خارج مي کنه و خيلي بهتر بوسيله جامعه تحمل مي شه. هزينه فردي سيگار خيلي کمتره و فرد خيلي از ساير رفتارها و علائق و برنامه هاي خودش رو عليرغم مصرف سيگار مي تونه ادامه بده

فکر مي کنم بايستي بيشتر درباره همين موضوع بنويسيم

زيرنويس: نوشته فوق در اصل مربوط به حدود سيزده ماه قبله که تو گزاره منتشرش کرده بودم

درباره نوجوانی

مي خوام درباره دوران نوجواني و تجربياتش بنويسم. نوجوانها موجوداتي حدفاصل کودکي و بزرگسالي هستند. اگر کودکان از لحاظ رواني و رفتاري تحت حمايت خانواده و اطرافيان هستند در عوض نوجوانان در حال کنار زدن اين حفاظ هستند. اونها اما با محيط بزرگ اطراف آشنايي ندارند. محيط اطراف (دنياي بزرگترها) ممکنه براي قريحه کودکوارشون محيطي ناشناس، بيرحم و ترسناک جلوه کنه و در برابرش واکنشهاي عجيب و غيرطبيعي نشون بدهند. اگر کودکان در محيط فيزيکي محدود در دسترسشون دست به تجربيات مختلف حرکتي و رفتاري مي زنند تا متناسب با اون، محيط خودشونو بشناسند. نوجوانان در محيط کار بسيار بزرگتري که اغلب اوقات از دسترس کنترل خانواده ممکنه فراتر باشه دست به تجربيات رفتاري و اجتماعي گوناگون مي زنند و متناسب با پاسخهايي که مي گيرند نظرياتي اجتماعي و جهان شناسانه پرورش مي دهند. نوجوانها هم مثل کودکان سوالات زيادي درباره دنيايي که در آن هستند دارند. اين سوالات پيچيده تر هستند و شايد بيشتر در محيط همسالان و به طور غيرمستقيم رد و بدل مي شوند. توصيف و نتيجه گيريهاي نوجوان درباره دنياي اطرافش مي تونه تا حدود زيادي ناردست و شتابزده باشه چون مثل بزرگترها کوله بار تجربياتشون پر نيست

گسست نسبي فکري و شناختي که نوجوان نسبت به شناختهايي که در خانواده در دوران کودکي با آن آشنا بوده پيدا مي کنه به طور متقابل با گرايش به گروههاي خارج از خانواده (مثلاً همسالان) و گروههاي ارتباطي وسيعتر همراه مي شه. اونها به نحوي در صدد به دست آوردن حدي از استقلال هستند و رفتارهاي حمايتي که خانواده سابقاً درباره کودک پيش گرفته بود درباره قريحه سرکش نوجوان پاسخ نمي ده. بدترين واکنش خانواده در برابر سرپيچي نوجوان اينه که با بي توجهي به اقتضائات سني و رشدي نوجوان از اين رفتارها برداشتهايي منفي و بدبينانه داشته باشه. سرپيچي از انتظارات خانواده، تجربيات خطرناک و کنترل ناپذير، رفتارها و انديشه هاي شبه مجرمانه و جنون آميز همگي قطعاتي از پازل رويکرد طبيعي نوجوان براي تجربه دنياي ذهني و اجتماعي اطرافه و مداخله در مسير خواسته هاي نوجوان بايستي با حداکثر حساسيت نسبت به اقتضائات و نيازهاي رشدي او باشه. اين البته به معني بي توجهي به خطراتي که سر راه نوجوان ممکنه وجود داشته باشه نيست

تأمل در دنياي نوجواني خيلي جالبه. هم انسان رو به پايه هاي فکري و رويکردهاي ذهني خودش برمي گردونه. و هم تصويري نسبتاً ساده شده از دنياي واقعي و پيچيده تر بزرگترها در برابر انسان قرار مي ده. اين از جمله شايد کمک کنه ارتباط دروني و تفاهم آميزتري رو با اقشار و طيفهاي مختلف اجتماعي و عقيدتي برقرار کنيم. مثلاً شايد فيلمها يا نوشته هايي که ريشه رفتارهاي يک جنايتکار و مجرم خطرناک رو به اتفاقات دوران کودکي و نوجوانيشون ارجاع مي دهند و پشت قامت و چهره بيرحم بزرگسالشون، نوجواني معصوم و سختي کشيده تصوير مي کنند زياد ديده باشيم. به نظرم اين رويکرد تا حدود زيادي درسته و بايستي مبناي اساسي برخورد ما با انسانهاي دور و برمون باشه تا بتونيم با اونها به موضعي مشترک و تفاهم آميز برسيم. چيزي که الان به ذهنم مي رسه اينه که نوجوانان در دنياي جديدي که وارد مي شوند با سه موضوع اصلي تکاندهنده مواجه مي شوند

الف) براي اولين بار با گذار از دنياي کودکي، نوجوانان با واقعيات تلخ و خشن دنياي بيرون مواجه مي شوند. فرد از قصر جادويي و محبوب کودکي بيرون مياد و در شهري تاريک با ناباوري با مرگ و قتل و دروغ و ستم و تجاوز و درد و ناراحتي مواجه مي شه. تأثير اين اولين برخوردها بر ذهن فرد بسيار سنگين و تکاندهنده است

ب) مرحله نوجواني آغاز روند نوزايي فکري فرده. فرد در مواجهه با دنياي وسيع اطراف زيرساختها و بنيانهايي که در دوران کودکي براي تعامل با محيط ساخته بود ويران شده مي بينه. خانواده رو به عنوان پايگاه فکري سنتي خودش ناکافي و محدود مي بينه و عملاً در مواجهه با دنياي بزرگ احساس مي کنه زير پاش خالي شده. در چنين وضعيت نامتعادلي و در واکنش به تصوير شتابزده و ناجوري که نوجوان از دنيا به دست آورده، و نيز به عنوان بخشي از تجربيات و نظريه بافيهاي فکري، نوجوان ممکنه با هجوم سنگين افکار آزاردهنده شبه مجرمانه و جنون آميز مواجه بشه. و اين دنيايي رو که نوجوان مي بينه تاريکتر مي کنه

ج) مسأله جنسيت و سکس؛ نوجوانان بکرترين تجربيات شخصي رو درباره مسأله جنسيت دارند. در ذهن خلوت نوجوان اولين برخوردهاي اجتماعي با جنس مخالف در عطف به آموزشهاي اجتماعي مختصري که ممکنه نوجوانان از جمله در گروه همسالان از اين موضوع پيدا کرده باشند و نيز شايد تا حدي انگيزشهاي دروني و بدني خودشون، تأثير قابل توجهي برجاي مي گذارند. به عبارتي تعامل فکري و عاطفي اوليه فرد در ارتباط با موضوع جنسيت در دوران نوجواني اتفاق مي افته. اغلب انتظار هست تغيير شکل اين مسأله ذهني به صورت مسأله مستقيم سکس تا دوران جواني به تعويق بيفته

هواشونو داشته باشيم و درکشون کنيم. شايد هم زماني اين شانس رو داشتيم که از اين آموزگاران تودار و پيچيده به طور مستقيم چيزي هم بياموزيم

زيرنويس: اين نوشته ترکيبي از دو نوشته قديميه که در گزاره منتشرشون کرده بودم. نوشته هاي اصلي مربوط به نه ماه قبل بودند