و ذا النون اذ ذهب مغاضباً فظن ان لن نقدر عليه فنادي في الظلمات ان لا اله الا انت سبحانک اني کنت من الظالمين فاستجبنا له و نجيناه من الغم و کذلک ننجي المؤمنين

چهارشنبه، دی ۰۷، ۱۳۸۴

قاهره


ورود به شهر به اين معني است که ابتدائاً از خليفه اجازه گرفته شده باشد. در غير اين صورت اين خطر وجود دارد که تازه واردان دستگير شوند. به همين دليل مسافران معمولاً در خارج از شهر تا انجام شدن هماهنگيهاي لازم منتظر مي مانند. با داشتن اجازه نامه ها وارد حومه شهر که از باغها و پارکهاي زيبا بوجود آمده مي شويم. پس از مدتها راه پيمايي در بيابانها دره نيل مانند يک بهشت به نظر مي رسد. بعد از ونيز هيچ کدام از ما شهري به اين بزرگي نديده بوديم و مناره هايي که در خط افق ديده مي شوند بزرگتر از هرچيزي در اورشليم هستند

داخل شهر، همه بازديدکنندگان از عظمت و بزرگي شهر شگفت زده شده اند و اروپاييان به شدت تحت تأثير ثروت و رفاه شهري قرار گرفته اند. بخصوص که شهر در طي شب روشن شده و مي درخشد. لامپهاي روغن سوزي که در خيابانها آويزان شده اند، مناره هايي که مي درخشند و پنجره هاي شيشه اي _که خود به ندرت در غرب ديده مي شود_ نور خانه ها را به فضاي تاريک شبانگاه رها مي کنند. مجموع اثر اينها باعث شده است که قاهره در وضعيت عادي خودش شبيه ونيز يا پاريس وقتي که در يک جشن عمومي به سر مي برد به نظر رسد

مانند هر جهانگرد ديگري، اولين کار ما در روز بعد از ورود به شهر بازديد از اهرام است. اينجا مثل هر جاي ديگري در دنياي اسلام، مسيحيان اجازه دارند مطابق دين خود زندگي و عمل کنند، به همين دليل موفق مي شويم يک راهب دومنيکن بومي را به عنوان راهنماي خود پيدا مي کنيم. ناعاقلانه است که بدون يک راهنما و مفسر جايي برويم. همه داستان اين اماکن را مي دانيم. همه مسافران قرون وسطي بخش قديمي قاهره را شهر باستاني بابل تصور مي کردند و اهرام به عنوان "کاهداني حضرت يوسف" شناخته مي شدند که تصور مي شد انبار غله فراعنه بوده اند. در آن زمان البته هيچ کس تصور نمي کرد که اينها مقبره فراعنه هستند

در بازگشت به قاهره در کنار رود نيل توقف مي کنيم تا بزرگي و تاريخش را مرور و تحسين کنيم. تعداد باورناپذير مردم و قايقهايي که گويا از يک سو تا سوس ديگر رودخانه را پوشانده اند توجهمان را جلب مي کند. البته مهمترين بخش بازديد ما مربوط به رفتن به جزيره روداست که در آن دختر فرعون حضرت موسي را مي يابد. ما کمي در جزيره قدم مي زنيم و سپس به قايق بازمي گرديم. و يکي ديگر از اماکن زيارتي ليست خود را خط مي زنيم

از جايي که گروه ما از تعداد زيادي آدمهاي سرشناس تشکيل شده اين بخت را پيدا مي کنيم که ديداري با خليفه داشته باشيم. روبرتو دا سن سورينو اصرار دارد که وي را سلطان بنامد هرچند مردم بومي مکرراً به وي يادآوري کرده اند که اين واژه نادرست است. خليفه در يک قلعه/قصر زيبا که الجبل خوانده مي شود زندگي مي کند. شبيه بيشتر قسمتهاي اين بخش از قاهره، بسياري از جلوه هاي اين بخش مديون اقدامات صلاح الدين است. براي وارد شدن به صحن اصلي از بيش از پانزده دروازه آهني، تعداد زيادي از محوطه ها و خانه هاي مملوکها عبور مي کنيم. در محوطه اي بسيار بزرگ _بزرگتر از چيزي که در ميلان وجود دارد_ خليفه بر تشکها تکيه زده است و در هر طرف ده نفر مملوک نشسته اند و همگي کاملاً سفيد پوشيده اند. سرگرميها شامل نبردهاي چند مرحله اي، گفتگو، غذا و نوشيدنيها هستند. هدايا از دو طرف تبادل مي شوند. سپس به اتفاق از قلعه بازديد مي کنيم که شامل تماشاي گنجينه ها و ابزارهاي جنگي هم هست. همه اين کارها عمداً از سوي خليفه انجام مي شوند تا بازديدکنندگان را تحت تأثير ثروت و قدرت خود قرار دهد. ما حقيقتاً تحت تأثير قرار گرفته ايم

نوشته بالا ترجمه بخشي از اين متن است که در واقع يک توصيف بازسازي شده از سفر زيارتي عده اي از اروپاييان در زمان جنگهاي صليبي است

یکشنبه، دی ۰۴، ۱۳۸۴

پزشکی در تمدن اسلامی 2

الزهراوي

نام کامل وي ابوالقاسم خلف ابن عباس الزهراوي مي باشد. او جراح معروف عرب است. وي در سال 930 ميلادي در الزهرا در حومه کوردوا متولد شد. او در دانشگاه کوردوا که يک و نيم قرن پيش تأسيس شده بود تدريس و طبابت مي کرد. در آن زمان کوردوا جمعيتي حدود يک ميليون نفر داشت. کوردوا پايتخت رؤيايي الآندلس جايي که فرهنگ و علم در حوزه اروپا در اوج خود قرار داشت بود. از نظر قدرت نظامي، نه تنها در اسپانيا بلکه در سرتاسر اروپا، مسلمانان پس از اين که شاه عبدالرحمان سوم شاهان اسپانيايي ناواره، کاستيل و لئون را در شمال در سال 997 شکست داد به اوج رسيدند

الزهراوي جراح برجسته اي بود. وي طبيب درباري شاه عبدالرحمان سوم بود. عمر او در حوزه طبابت بخصوص جراحي و تأليف کتاب مفيد و پرثمر گذشت و در سن 83 سالگي درگذشت.او بطور عمده چهار کتاب نوشت. يکي از آنها "التصتيف لمن يجيز عن التأليف" است که بهترين دايره المعارف جراحي قرون وسطي است. اين کتاب تا قرن هفدهم در اروپا مورد استفاده قرار مي گرفت. او بر اهميت علوم پايه تأکيد مي کند: "... پيش از طبابت، پزشک بايستي با علوم آناتومي و عمل اعضا آشنا باشد تا بتواند آنها را درک کند، شکل آنها را بداند، ارتباط آنها را تشخيص دهد و حدود آنها را بفهمد. او همچنين بايد استخوانها، اعصاب، عضلات و تعداد آنها را بداند، اين که از کجا شروع مي شوند و به کجا مي رسند. شريانها و وريدها و آغاز و پايانشان را بشناسد. اين اصول آناتوميک و فيزيولوژيک مهم هستند و چنان که سقراط گفته است: "به نام طبيبان فراواني وجود دارند ولي در عمل تعداد آنان کم است."... اگر کسي آناتومي و فيزيولوژي را نداند شايد اشتباهي را مرتکب شود که بيمار را از بين ببرد. من کسي را ديده ام که وانمود مي کرد جراح است و آنوريسمي(الف) را در گردن يک زن برش داد در حالي که آن ضايعه را با يک آبسه اشتباه گرفته بود. آن زن آنقدر خونريزي کرد تا مرد

هلر بيان کرده است که الزهراوي ليگاتور(ب) شريانها را مدتها قبل از آمبروزه پاره توضيح داده است. الزهراوي همچنين از کوتر(ج) براي کنترل خونريزي استفاده کرده است. او از موم و الکل براي متوقف کردن خونريزي حين جراحي بر روي جمجمه استفاده مي کرده است. اشپرنگل گفته است الزهراوي اولين کسي بود که وضعيت ليتوتومي را براي جراحي واژينال آموزش داده است. الزهراوي همچنين عمل تراکئوتومي(د) را توضيح داده و آن را به عنوان يک اقدام اورژانس بر روي يکي از خدمتکاران خود عملي کرده است. او اولين کسي است که درباره ارتودونسي نوشته است. او نشان داده است در درک تابلوي باليني و اعمال جراحي تجربه دقيقي دارد به عنوان مثال توضيحي که درباره برداشتن وريدهاي واريسي ارائه کرده است هنوز حتي پس از گذشت ده قرن تقريباً شبيه جراحي مدرن است:"...اگر پاها پر مو هستند موها را بتراشيد. بيمار حمام کند و پاهايش را در آب داغ قرار دهد تا قرمز رنگ شوند و وريدها گشاد شوند، يا اين که به شدت ورزش کند. يا در نزديکي زانو يا مچ پا، پوست روي وريدهاي واريسي را به طور طولي برش دهيد. پوست را با قلابها باز نگه داريد. وريدها را پيدا کنيد از اطراف برش دهيد و جدا کنيد. تيغه صافي از زير وريد بگذرانيد. وقتي وريد از سطح پوست بالاتر آمد آن را با استفاده از يک قلاب گرد بيرون نگه داريد. همين عمل را با فاصله حدود سه انگشت از محل قبلي تکرار کنيد و وريد را اينجا نيز با قلابي مشابه قبل بيرون نگه داريد. اين عمل را در طول وريد تا جايي که لازم است تکرار کنيد. در محل مچ پا وريد را بسته و از برشي که دقيقاً بالاي محل داده ايد، جدا کنيد. اگر در کشيدن وريد مشکل وجود داشت قسمت انتهايي را با بند ببنديد و تيغه اي از زير وريد بگذرانيد و با برش بافت اطراف وريد را آزادتر کنيد. وريد را به آرامي بکشيد و از پاره شدن وريد خودداري کنيد در غير اين صورت کار برداشتن وريد مشکلتر شده و شايد به بيمار آسيب برسد. وقتي کار برداشتن وريد تمام شد در تمامي محلهاي برش پوستي اسفنجهاي الکلي قرار دهيد و تا زمان بهبودي برش جلدي مراقب زخم باشيد. اگر وريد واريسي پيچ خورده باشد برشهاي پوستي بيشتري در محل تغيير جهت وريد مورد نياز خواهد بود. وريد را پاره نکنيد يا به آن آسيب نرسانيد. اگر اين طور شود برداشتن وريد مشکل خواهد شد. قلابها نبايد تيز و برنده باشند و بايستي گرد باشند در غير اين صورت به وريد آسيب خواهند رساند

وي همچنين درباره شکستگيهاي جمجمه نوشته است: "...انواع شکستگي جمجمه متعدد هستند، اشکال آنها متفاوت است و علل آنها مختلف هستند. برخي شکستگيهاي جمجمه نتيجه ضربه شمشير هستند که کل استخوان را شکافته و به پرده مغزي مي رسد همچنان که تبر با چوب مي کند. بنابراين به آن شکستگي عمودي گفته مي شود. گاه شمشير استخوان را به طور کامل نمي شکافد به همين دليل به آن شکستگي ناکامل عمودي گفته مي شود. چنين شکستگي مي تواند بزرگ يا کوچک باشد. شکستگي ديگر چندقطعه اي ناميده مي شود که مي تواند نتيجه اصابت سنگ به سر يا سقوط بر روي سنگ باشد و اين شکستگي مي تواند به پرده مغز برسد يا به لايه خارجي استخوان محدود باشد. اين شکستگي هم مي تواند بزرگ يا کوچک باشد. شکل سوم، شکستگي مويي جمجمه است که بسيار کوچک و خطي شبيه مو مي باشد. شکل چهارم، شکستگي فرورفته است که نتيجه ضربه اي است که باعث فرورفتن استخوان مي شود آنچنان که گويا با ابزاري غيرنوک تيز به پارچي برنزي ضربه زده باشند. اين معمولاً هنگامي رخ مي دهد که استخوان نرم باشد مانند کودکان. انواع اين شکستگيها با معاينه زخم، برداشتن بافت پاره شده و له شده و مشاهده جمجمه و لمس آن با ابزارهاي معاينه از يکديگر تشخيص داده مي شوند. تشخيص شکستگي مويي مشکل بوده و مي تواند با مشاهده جمجمه و استفاده از جوهر بر سطح جمجمه هويدا شود که شکستگي مويي در چنين وضعيتي رنگ به خود مي گيرد." درباره درمان شکستگيهاي جمجمه الزهراوي مي نويسد: "...اگر بيمار علايم جدي از قبيل تب بالا، استفراغ مکرر، بيرون زدگي چشمان، تشنج و کوما نشان دهد به وي دست نزنيد چون در حال مرگ است. در غير اين صورت به اين ترتيب با او برخورد کنيد: اول سر بيمار را بتراشيد. در شکستگيهاي چندقطعه اي فرو رفته، اين قطعات استخواني آنچنان که توضيح داده خواهد شد بايستي برداشته شوند. اگر طي معاينه يا جراحي بيمار خونريزي رخ دهد مي توان آن را با فشار دادن حوله هاي آغشته به الکل و موم کنترل کرد. پس از کنترل خونريزي قطعات کوچک استخواني با پنسهاي مخصوص برداشته شوند. براي برداشتن قطعات فرو رفته ابتدا در استخوان سالم اطراف ميخهاي کوچکي فرو کنيد. اين ميخها نبايد از استخوان عبور کرده و به بافت نرم زير برسند به اين دليل به آنها ميخهاي غيرنفوذکننده گفته مي شود. آنها در يک طرف خود يک حلقه گرد دارند که مانع از فرو رفتن بيشتر آنها از يک حد مشخصي مي شود. بايد ميخها را در اندازه هاي مختلف در اختيار داشته باشيد تا بسته به قطر استخوان از اندازه هاي مختلف آنها استفاده کنيد. فاصله سوراخها را با استفاده از صفحات دندانه دار پر کنيد.ابتدا از صفحات کوچک و سپس از صفحات بزرگتر استفاده کنيد. اين قطعات بايد نوک تيز بوده و از جنس فولاد باشند. از آسيب زدن به پرده مغزي با ميخها يا صفحات فلزي خودداري کنيد. وقتي استخوان فرورفته آزاد شد آن را به آرامي برداريد سپس لبه هاي استخوان جمجمه را با استفاده از ابزارهاي مخصوص صاف کنيد. محل را با الکل بشوييد و زخم را با پانسمان آغشته به پماد ببنديد

الزهراوي اعمال دنداني مختلفي را از قبيل کشيدن دندان، ثابت کردن آن، کاشت دوباره آن و دندان مصنوعي توضيح داده است. او درد ارجاعي دندان(ه) را تشريح کرده است و در مورد کشيدن دندان سالمي که درد به آن ارجاع مي شود هشدار داده است. او براي ثابت کردن دندان از رشته هاي طلا استفاده کرده است زيرا ساير فلزات ممکن است بدرنگ شوند يا باعث برانگيختن واکنش شوند. فصل ششم کتاب او بطور کامل درباره اجسام خارجي در گوش و درمان آنها مي باشد. او همچنين يک فصل کامل را به مامايي اختصاص داده و توصيه هايي کمک کننده براي قابله ها مطرح کرده است و درباره مشکلات زايماني و مانورهاي مامايي توضيح داده است. او برداشتن فشار از سر جنين را در زايماني که متوقف شده توصيه کرده و وسايلي براي اين کار توضيح داده است. او درباره درمان آبسه هاي کبدي و درمان آنها در دو مرحله توضيح داده است. مرحله اول اجازه دادن براي تشکيل چسبندگيهاي اطراف چرک و جدا کردن آن از پريتوئن بوده و مرحله دوم بريدن و خارج ساختن آن مي باشد. ..."اگر عمل در يک مرحله انجام شود چرک ممکن است در تمام حفره شکم پخش شده و باعث مرگ بيمار شود." او در مجموع 200 ابزار جراحي و دنداني که اغلب آنها به ابتکار خود او بوده است را توضيح داده است. او مي گويد:"...قبل از اقدام به جراحي ابزار خود را با دقت انتخاب کنيد. با اين حال در صورت نياز بايستي ابزارهاي ديگري نيز طراحي شود." و بدين ترتيب پزشک را نسبت به خلاقيت تشويق مي کند

در زمان الزهراوي جراحي در دنياي اسلام تبديل به يک حرفه محترم شد که توسط پزشکان مشهور به انجام مي رسيد. برعکس در اروپا، جراحي بي ارزش تلقي شده و بوسيله آرايشگران و قصابان به انجام مي رسيد. در سال 1163 يک انجمن حکومتي اروپايي چنين اعلام کرد: "جراحي بايستي بوسيله تمامي مدارس پزشکي و طبقه شريف اطبا تحريم شود."(و
متن فوق ترجمه بخشي از اين نوشته است. قسمتهاي ديگر آن را بعداً ترجمه خواهم کرد
الف در اثر ضعيف شدن ديواره شرياني منطقه اي از شريان مي تواند متورم شود. اشتباه گرفتن چنين توده اي با آبسه که درمان آن با برش و تخليه چرک است منجر به خونريزي شديد شرياني مي شود
ب در طي اعمال جراحي براي کنترل خونريزي اگر شرياني بريده شده باشد، با استفاده از نخ بخيه اي که به دور شريان محکم مي بندند خونريزي از شريان قطع شده را متوقف مي کنند
ج در مورد عروق کوچکتر خونريزي دهنده، مي توان با استفاده از سوزاندن دهانه مويرگهاي پاره شده خونريزي از آنها را متوقف کرد. کوتر بر دو نوع حرارتي و شيميايي مي باشد
د در بعضي حوادث، بيني دهان يا حلق بيمار به نحوي مسدود مي شود که دوباره بازکردن آنها ممکن نيست يا وقتگير است. در چنين موقعيتي هر چه سريعتر با هر وسيله نوک تيزي، درست زير حنجره و بالاي ناي در خط وسط سوراخي براي تنفس بيمار بايستي باز شود در غير اين صورت بيمار در طي چند دقيقه خفه خواهد شد
ه دردي است که ناشي از آسيب عضو ديگري است ولي بنا به عللي از جمله عصب گيري مشترک، درد به عضوي که در آن احساس درد مي کنيم انتشار مي يابد. مثلاً گاه بيماران همزمان با درد قلبي احساس فشاري را بر گردن چنان که گويا کسي پنجه اش را اطراف گردنشان محکم کرده باشد توصيف مي کنند
و شايد تاريکي و دهشتناکي اثر ادبي فرنکنشتاين از جمله مواردي باشد که نوعي شومي طلسم شدگي و نحوست اقدامات و ابزارهاي جراحي را در فرهنگ اروپاي قرون وسطي تصوير مي کند. آثار سينمايي ژانر وحشت که در فضايي تاريک و مه آلود و محيطي قرون وسطايي، راوي داستان جنايتکارانه جراحان هستند فراوان هستند. شايد "هفت" نوعي امتداد مدرن از اين ذهنيت ماندگار اروپايي باشد

پزشکی در تمدن اسلامی 1

اندوکرينولوژي(هورمون شناسي) عبارت از مطالعه ارتباط سلول با سلول مي باشد که از طريق پيام رسانهاي ملکولي که در فضاي بين سلولي حرکت مي کنند انجام مي شود. اين علم بر اساس زحمات دانشمندان از شاخه هاي مختلف علوم رشد کرده است. در طي پنجاه سال گذشته فيزيولوژي بيوشيمي ايمونولوژي و بخصوص بيولوژي ملکولي بيشترين تأثيرات را داشته اند. با اين وجود گسترش فهم ما از سيستم هورموني بدن بطور نزديکي در امتداد تحول علوم باليني از پيش از تاريخ تاکنون بوده است. مشعل پزشکي در دوره تاريخي بين آتن باستان تا رنسانس در دستان مسلمانان بوده است. دانشمندان پزشک ايراني در طي دوره تمدن درخشان اسلامي پيشرفت بزرگي داشتند. مشاهده باليني و معاينه فيزيکي عالي ايشان حوزه هاي گوناگون پزشکي داخلي که شامل اندوکرينولوژي نيز مي شود را تحت تأثير قرار داد. اينجا انگاره هاي باليني چهار تن از پزشکان مشهور ايراني درباره اندوکرينولوژي مختصراً مورد بحث قرار مي گيرد

رازي

الرازي(865_ 925ميلادي) در ري(ايران) متولد شد. وي بيشک بزرگترين طبيب دنياي اسلام و يکي از بزرگترين پزشکان تمامي اعصار و نويسنده اي پرکار است. شهرت رازي از جهت نوشتن حداقل 232 رساله درباره موضوعات مختلف از جمله فلسفه موسيقي شيمي فيزيک نجوم رياضيات تئولوژي، شعر و نيز پزشکي و جراحي است. اثر برجسته وي "الجودري و الحصبه" که کتابي است درباره آبله مرغان و سرخک، يکي از بهترين کتابهايي است که حتي تا زمان حال در اين باره نوشته شده است. کتاب در فاصله 1498 و 1866 ميلادي بيش از چهل بار به لاتين و ساير زبانهاي اروپايي ترجمه شده است

شهرت رازي بطور اوليه بخاطر کتاب پرحجم و مفهومي "کتاب الحاوي في الطب" که ترجمه لاتينش شناخته شده است مي باشد. اين کتاب محتوي خلاصه اي از کارهاي نويسندگان قبلي درباره بيماريها و درمان آنها است. وي همچنين موارد باليني کارهاي خود را در آن مستند کرده است. درک اهميت اين کتاب شايد زماني که بدانيم اين مجموعه يکي از 9 عنوان موجود در کتابخانه دانشکده پزشکي پاريس در سال 1395 بود و کتاب نهم اين مجموعه که درباره داروشناسي بود تا مدتها پس از رنسانس در اروپا تدريس مي شد ساده تر باشد

رازي در "کتاب الحاوي" به ديابت و اختلالات اعضاي جنسي اشاره کرده است. در رساله اش درباره داروشناسي عملي وي داروهاي ترکيبي براي درمان گالاکتوره، ناتواني جنسي، پرادراري، نامنظمي قاعدگي و چاقي ارائه مي دهد. رازي در رويکرد عملي باليني خود رژيم غذايي مناسب را بر درمان دارويي ترجيح ميدهد. در بخش نهم از رساله اش درباره تغذيه، وي اصول تغذيه در پزشکي و اثرات مفيد و مضر غذا در سلامتي را مورد بحث قرار مي دهد. در رساله "طب الفقرا" که نوشته اي عمومي براي مردمي که دسترسي به طبيب ندارند است و در "کتاب الباه"، رساله اي درباره ليبيدو، به عملکرد مختل جنسي و اصول کلي درماني با استفاده از مواد خوراکي تحريک کننده جنسي مردانه و زنانه اشاره کرده است. در "خلاصه التجارب" او به نحو مشروح درباره اعضاي جنسي و ضدحاملگي بحث کرده است

علي بن عباس

علي بن عباس در سال 994 در گذشت. وي نويسنده کتاب شناخته شده "کتاب الملکي" است که دايره المعارفي عالي و فشرده از علم پزشکي نظري و عملي است. اين کتاب متن استاندارد عربي قبل از اين که کتاب "قانون" ابن سينا مطرح شود بود. مترجمان مسيحي اوليه آثار ابن عباس بخصوص نوشته هاي جراحي وي را به غرب معرفي کردند. بخش آناتومي کتاب وي تا چندين صد سال بعد منبع اصلي اطلاعاتي بود

در کتاب جراحي بومبرگ نوشته شده در قرن 12 ميلادي در فصل 33 که به نظر مي رسد از کتاب ابن عباس کپي شده است برداشتن گواتر را چنين توصيه کرده است
پوست بطور طولي برش داده شده و غده با همه عناصر چسبيده به آن خارج شود. براي اطمينان مي توان تمام داخل حفره را که محتوي گواتر بوده است با آهن گداخته کوتر کرد. بايد توجه کرد اعصاب داراي نبض حين چنين جراحي اي آسيب نبينند. اگر با اين وجود چنين اتفاقي بيفتد بايستي بخيه شود يا دو طرف زخم بسته شود. اگر کوتر نمي کنيد بايستي داخل حفره اي که غده از آن تخليه شده است به دقت براي بقاياي غده جستجو شود. اگر بقايايي از غده باقي بماند دوباره به شکل قبل رشد خواهد کرد. وقتي منطقه کاملاً تميز شد بطور نسبي بخيه زده شده و پودر قرمز استفاده مي شود. بدون استفاده از ضماد، پارچه اي در موضع قرار داده مي شود تا زخم بهبود
يابد

ابن سينا

ابن سينا(980_1037) شايد شناخته شده ترين نام تمامي پزشکان ايراني در تمدن اسلامي است. او نيز نويسنده اي پرکار بوده که حدود 270 رساله گوناگون که بيشتر درباره پزشکي بود به رشته تحرير در آورده است. وي در سال 1037 در حالي درگذشت که از احترام فراواني برخوردار بود و با جالينوس مقايسه مي شد. ابن سينا در اثر بزرگ خود "قانون" که بيش از يک ميليون کلمه را دربرمي گرفت بطور کامل مطالعاتي درباره فيزيولوژي پاتولوژي و بهداشت را شرح مي دهد. در واقع تا اواسط قرن هفدهم ميلادي برنامه درسي پزشکي دانشگاههاي مسيحي از جمله در جزاير بريتانيا براساس نوشته هاي ابن سينا مرتب شده بود. ابن سينا با توضيح درباره اشتهاي غيرطبيعي و کاهش عملکرد جنسي شرح خوبي از ديابت مليتوس بدست مي دهد. وي از مزه شيرين ادرار افراد ديابتي اطلاع داشت. وي درباره انواع اوليه و ثانويه ديابت سخن گفته است _همچنان که بعدها آرتائوس در اين باره بحث کرده است. او همچنين گانگرن ديابتي(الف) را شرح داده است. درماني که براي ديابت پيشنهاد کرده است آنچنان که تجويز آن امروزه نشان داده است کاهش قابل ملاحظه اي در ترشح قند بوجود مي آورد

در فصلي درباره "تشنگي" او درباره تشخيصهاي افتراقي پرادراري بحث مي کند که مشتمل بر 22 وضعيت مختلف از جمله ديابت قندي است. در "فصل پرادراري" وي براي اولين بار به نحوي بسيار دقيق ديابت بي مزه را شرح مي دهد. با اين وجود اغلب يوهان پيتر فرانک(1745_1821) به عنوان اولين کسي که ديابت بي مزه را شرح داده و آن را از ديابت قندي افتراق داده است شناخته مي شود. اين بيماري از اين جهت ديابت بي مزه ناميده مي شود که اين بيماران برخلاف ديابت قندي در ادرار خود قند دفع نمي کنند. ابن سينا همچنين کوماي هيپوگليسميک(ب)، بوليميا و اشتهاي غيرطبيعي و برخي اصول درماني آنها را به نحوي چشمگير در قانون توضيح داده است

در فصلي درباره "عوارض چاقي" در قانون ما با چاقي و پاتوفيزيولوژي و عوارض آن از جمله سکته مغزي روبرو مي شويم. ابن سينا همچنين درباره ارتباط چاقي با عملکرد غيرطبيعي جنسي، آمنوره و نازايي بحث کرده است. در توضيح پاتوفيزيولوژيک ناتواني جنسي وي پيشنهاد کرده است که مغز يکي از شش محل پاتولوژيک است. ابن سينا درباره پاتوفيزيولوژي آمنوره، نازايي و مديريت درماني آنها با جزئيات کامل بحث کرده است. وي همچنين توضيح آناتوميک کاملي درباره ابهام جنسي(ج) و پيشنهادهايي براي بازسازي جراحي کليتورومگالي ارائه کرده است

جورجاني

مهمترين دايره المعارف سيستماتيک پزشکي در قرون وسطي و به زبان فارسي "گنجينه خوارزمشاه" بوسيله اسماعيل بن حسين الجورجاني جمع آوري شده است که پس از اين که وي در سال 1110 به خوارزم، يک ايالت شمالي ايران، نقل مکان مي کند نوشته شده است. اگر چه اين کتاب عميقاً تحت تأثير قانون ابن سيناست ولي وسعت قابل ملاحظه اي از اطلاعات را به نمايش گذاشته و مشتمل بر نظرياتي است که در قانون يافت نمي شود. گنجينه خوارزمشاه شامل ده کتاب است: دو کتاب اول درباره آناتومي و فيزيولوژي، سوم درباره بهداشت، چهارم درباره تشخيص و پرگنوز(د) بيماريها، پنجم درباره تب، ششم درباره بيماريهايي که منطقه خاصي از بدن را درگير مي کنند، هفتم درباره جراحي، هشتم درباره بيماريهاي پوست، نهم درباره سموم و پادزهرها و دهم درباره درمانهاي دارويي ساده و ترکيبي

گنجينه خوارزمشاه از اولين آثار پزشکي بوده است که بين اگزوفتالمي(ه) و گواتر ارتباط برقرار مي کند. چنين ارتباطي بعد از اين کتاب تنها در قرن نوزدهم دوباره مورد اشاره قرار گرفت(کالب پاري 1755_1822). همچنين در اين مورد بعداً رابرت گريوز(1795_1853) و کارل فون باسدو (1799_1854) نوشته اند. لودويگ رن(1849_1930) در سال 1884 گزارش کرد که هم علائم سمي و هم تنگي نفس پس از برداشتن تيروئيد بهبود مي يابند و پيشنهاد کرد که تيروئيد عامل سميت مشاهده شده در بيماري است. ويليام گرينفيلد(1846_1919) در سال 1893 از دانشگاه ادينبورگ بزرگ شدن تيروئيد را در چنين شرايطي توضيح داد اما ايده پرکاري تيروئيد همچنان مورد مناقشه و اختلاف باقي ماند. با اين وجود ارتباط بين گواتر و تپش قلب در دايره المعارف منحصر به فرد جورجاني مطرح شده بود
متن فوق ترجمه اي از اين متن پي دي اف است
الف در ديابت قندي در اثر مجموعه اي از عوارض، پاي بيماران در معرض زخم، عفونت و نهايتاً قطع انگشتان قرار مي گيرد
ب افت شديد قند خون باعث اختلال کارکرد مغز و در نتيجه کاهش هوشياري و کوماي بيمار ديابتي مي شود. بيمار ديابتي در بعضي وضعيتهاي خاص ممکن است دچار چنين وضعيتي شود
ج در اثر اختلال در تکامل جنسي جنين بعضي نوزادان دختر يا پسر در اعضاي جنسي خارجي خود وضعيتي حدواسط نوزاد دختر و پسر طبيعي پيدا مي کنند. اين نوزادان اغلب توسط والدين دختر فرض مي شوند
د براساس مطالعات آماري، آينده انواع بيماريهاي مختلف با دقت زيادي تعيين مي شود. براين اساس پزشکان مي توانند به بيمارانشان بگويند بيماري آنها چقدر احتمال دارد در سالهاي آينده عارضه خاصي داشته باشد يا در موارد بيماريهاي مرگبار، يک بيمار خاص پس از تشخيص تقريباً چه مدت زنده خواهد ماند

پنجشنبه، دی ۰۱، ۱۳۸۴

امپراطوری عثمانی 1

وقتي گروههاي چنگيز خان در اروپا ظاهر شدند تنها براي اين که دوباره مضمحل شوند، و پس از اين که بازماندگان آنان، مملوکهاي ترک در مصر متشکل شدند، تازه وارداني از فلاتهاي بلند آسياي مرکزي در مرزهاي امپراطوري روم ظاهر شدند. برخلاف اسلافشان اينان نه چندان پرسروصدا و نه چندان فراوان بودند که ورودشان توجه را جلب کند

سردسته اينان جنگاور دلير، طغرل(1231_1280) بود. او با پسرش عثمان(1280_1324) همراهي مي شد. سپاه او تنها شاخه اي کوچک از درخت تناور مردم ترک بود. آنان به زحمت بيشتر از دوهزار نفر که در چهارصد چادر زندگي مي کردند بودند. اما اين دوهزار مرد چنان اراده اي داشتند که در چند نسل يکي از بزرگترين امپراطوريهاي جهان را بوجود آوردند

چنان که گفته مي شود، در حالي که ايشان از فلات مرکزي آناتولي مي گذشتند، خبرچينان طغرل ابري از غبار را در افق مي بينند. غبار برخاسته از جنگي در آن حوالي بود. دسته اي از سلجوق عليه مهاجمان مغول مي جنگيدند. طغرل تصميمي تاريخي گرفت هر چند شايد درباره عواقبش ناآگاه بود. او در جنگ مشارکت جست به نحوي که طرف بازنده را پيروز ساخت. آن روز عثمانيان امپراطوري روم را نجات دادند

سلطان سلجوق کيخسرو دوم، به عنوان تشکر باريکه اي از آن سرزمين را که ميدان جنگ را در برگرفته بود به طغرل داد. اين منطقه ارتباط نزديکي با ايالتي رومي که سلجوقها قريب يک قرن قبل از بيزانسيها گرفته بودند داشت. عثمان اول امپراطوري کوچکي در آنجا ايجاد کرد که آن را ممالک عثمان مي خواند. او در 1305 بورسا را پايتخت خود قرار داد و جمليک را در 1326 در اختيار گرفت. بدين ترتيب وي پايه هاي چيزي را که قرار بود امپراطوري عثماني باشد محکم ساخت

در حالي که امپراطوري سلجوقيان روم در حال پسرفت بود پادشاهي عثماني در بورسا به سرعت شکفت. بدين ترتيب سلجوقيان روم در امپراطوري عثماني شرکت جستند به نحوي که مقبره سلجوقيان گاهواره عثمانيان شد. عثمانيان که از خراسان آمده بودند به سرعت تمامي ساحل مديترانه اي آسياي صغير را اشغال کردند. اما براي گسترش سرزمين ايشان هنوز پاياني نبود. هدفي که ايشان براي خود ترسيم کرده بودند فتح بالکان و در اختيار گرفتن کنستانتينوپول بود. اين امر بوسيله پسر عثمان، سلطان ارهان (1326_1359) عملي شد

او در انديشه حمله از بورسا به ساحل دوردست بوسپوروس بود، هرچند از طريق ازدواج با دختر امپراطور ژوهانس ششم پيوندهاي محکمي با وي برقرار کرده بود. در 1356 يک دسته کوچک از 60 ترک بر کلکهايي _که از سه تنه درخت که با ريسمان به هم بسته شده بودند ساخته شده بودند_ در گالي پولي در ساحل اروپايي داردانلس پياده شدند. در آن صبح زود ديوارهاي دژ با يک زلزله خراب شده بود در نتيجه هيچ چيز مانع از ورود آنان به شهر نشد. اما پيروزي ترکها ناشي از شرايط اتفاقي مساعد نبود. بلکه ناشي از ايجاد سپاهي بود که امپراطوري عثماني را بزرگترين نيروي نظامي زمان کرده بود. تا آن زمان سربازان عثماني مرکب از سواره نظامي بودند که در هنگام نياز وارد عمل مي شد

ارهان تشکيلات سواره نظام آماده اي بوجود آورده بود که بوسيله دستگاهي از پياده نظام که به عنوان سربازان جديد شناخته مي شدند، همراهي مي شد. اين همان تشکيلات مجلل نظامي به خوبي سازمان يافته از سپاهيان بود که دنيا هنوز مشابهش را به چشم نديده بود. اينان از اطفال مسيحي، زندانيان و اهالي استانهاي تحت فرمان که از اوايل طفوليت در مدارس مسلمانان تحصيل مي کردند سربازگيري مي شدند. در اين مدارس ايشان نه تنها انضباطي آهنين مي آموختند بلکه تعليمات مدافعان ايمان (غازي) را نيز که اصولش بوسيله حاجي بکتاش وضع شده بود فرا مي گرفتند. وي موسس فرقه بکتاش درويش بود. مقبره وي در حوالي سزاره در کاپادوسيا تا به امروز مکاني زيارتي است

ارهان غازي به گسترش مرزهاي کشور جديد ادامه داد و ايزميت و ساير مناطق را به سرزمينش اضافه نمود. ارهان پيروزي قابل توجهي در برابر يک سپاه بيزانسي که در صدد بود محاصره شهر نيس را بشکند بدست آورد و ايالت کارسي را به سرزمينهايش اضافه نمود. آنگورا از قبيله آهي بازپس گرفته شد و قلعه چيمبي، گالي پولي، بولايير، مالکارا، کرلو و تکيرداغ به سرزمينهاي عثماني اضافه شد. در زمان سلطنت ارهان غازي براي اولين بار در امپراطوري عثماني سکه ضرب شد. ارهان در 1360 درگذشت و فرزندش مراد اول جايش را گرفت. فرزند ارهان، مراد اول (1359_ 1389) از اصلاحات پدرش استفاده کرد. سپاهيان وي در همه سو در بالکان جولان مي دادند

آنان آدريانوپول (ادرينه امروز) را در 1362، صوفيه را در 1385، نيش را در 1386، شومن در بلغارستان، نيکوپوليس (نيگبولو) و سيلستره در دوبروجا را گرفتند. تنها توموو يک ايالت کوچک بلغارستان بود که باقي ماند و بايستي تا 1393 خراج سالانه به فاتحان مي پرداخت. مراد نه تنها در بالکان فعال بود بلکه در آسياي صغير هم آنگورا/ آنکارا را گرفت و به دنبال آن ايالت آناتولي شرقي به نام کارامن و تعدادي از شهرهاي ديگر را در اختيار گرفت و بدين ترتيب سرزمينش را مشتمل بر تمامي مناطق آناتولي ساخت
متن فوق ترجمه اي از اين سه متن است: 1 و 2 و 3
از پيشنهادات دوستان درباره صورت درست تر اسامي اماکني که در متن وجود دارد استقبال مي کنم

پروژه مطالعاتی حوزه اسلامی؛ به جای مقدمه

واژه "جهان اسلام" اغلب براي اشاره به مناطقي از خاور ميانه به کار مي رود، با اين وجود به خوبي مي دانيم اسلام به عنوان دين و تمدن فراتر از خاورميانه در آسياي مرکزي و جنوب شرقي در شرق و منطقه بالکان و آفريقا در غرب گسترده شده است. علاوه بر اين در کشورهاي غربي معاصر و همچنين در چين و ژاپن مسلمانان گروههاي اجتماعي مهمي تشکيل داده اند. مي توان گفت مناطقي که در ارتباط نزديکي با اسلام هستند در حال حاضر تمامي دنيا را در بر مي گيرند

در جوامعي که مسلمانان زندگي مي کنند هم ارتباطات مشارکتي با ساير مردم و هم مشکلاتي جدي مي يابيم، از قبيل نزاعهاي نژادي، تعارضات بين ديني، انفجار جمعيت، و تخريب محيط زيست. به عنوان مثال امروز مسلمانان عميقاً در منازعه بوسني، جنگ شهري در افغانستان، "سوال نژادي نوين" در اتحاديه اروپا، و در جنگ براي حقوق بشر در ايالات متحده سهيمند. منابع انرژي که در اختيار کشورهاي اسلامي در خاورميانه است اقتصاد جهاني را در دهه هاي گذشته تحت تأثير قرار داده است و در قرن آينده اين نقش خود را حفظ خواهد کرد. بنابراين مي توانيم بگوييم گرايشات اجتماعي سياسي و اقتصادي در جهان اسلام بطور مشخصي توسعه تمدن جهاني در قرن بيست و يکم را مشخص خواهد کرد که اين خود براي مردم غيرمسلمان لازم مي کند قدمهاي مثبتي در فهم تاريخ، عقايد و وضعيت کنوني اسلام بردارند

يک تلاش براي نزديک شدن به فهم بهتري از مسلمانان چه در جهان مسلمان و چه در جهان غيرمسلمان اجراي يک پروژه پنج ساله تحت عنوان مطالعات حوزه اسلامي است. اين پروژه تحت حمايت وزارت آموزش فرهنگ و علوم ژاپن برنامه ريزي شده و طبق برنامه در آوريل 1997 شروع و تا مارس 2002 ادامه مي يابد. پروژه سه هدف عمده دارد: 1. کشف رويکردهايي نوين به مطالعات حوزه اسلامي از طريق جمع آوري داده هاي ابتدايي مرتبط با تمدن اسلامي و موضوعات معاصر مسلمانان، 2. طراحي سيستم کامپيوتري متناسب براي مطالعات چندوجهي حوزه اسلامي، و 3. حمايت و تشويق تشکيل نسل جديدي از دانش آموختگان که توسعه آينده چنين مطالعاتي را تضمين کنند. پروژه همچنين از دانش آموختگان غيرژاپني براي شرکت و همکاري در فهم اهداف بالا دعوت به عمل مي آورد. هدف ما پيش برد مطالعات چندحوزه اي در جهان اسلام با همکاري دانش آموختگاني از سراسر جهان مي باشد

سازمان بندي

پروژه بوسيله پروفسور تسوگيتاکا استاد دانشگاه توکيو هدايت مي شود و مقر مديريتي پروژه وابسته به آموزشگاه علوم انساني دانشگاه توکيو مي باشد. پروژه به شش واحد تحقيقاتي اصلي تقسيم شده است که خود به گروههاي مطالعاتي تقسيم مي شود. البته قصد بر اين است که واحدهاي تحقيقاتي مختلف با کمک جلسات مشترک چندين واحد و گروه بطور هماهنگ کار کنند. واحدهاي تحقيقاتي و موسسات وابسته بدين شرح است

واحد مديريت پروژه

واحد 1 تفکر و سياست در جهان اسلام
گروه 1 الف جنبشها و تفکرات اسلامي معاصر
گروه 1 ب اسلام و ارتباطات بين الملل
گروه 1 ج اجتماع و قانون اسلامي
واحد 2 اجتماع و اقتصاد در جهان اسلام
گروه 2 الف اسلام و توسعه اجتماعي
گروه 2 ب اسلام و توسعه اقتصادي
گروه 2 ج اسلام و جنبشهاي عمومي در جهان اسلام

واحد 3 ملتها، اديان، و اسلام
گروه 3 الف دولت_ملتها و هويت مسلمان
گروه 3 ب مسلمانان معاصر و تضادهاي فرهنگي
گروه 3 ج منابع اطلاعاتي براي مطالعه جهان اسلامي معاصر

واحد 4 سيستمهاي اطلاعاتي جغرافيايي براي مطالعات حوزه اسلامي

واحد 5 تاريخ و فرهنگ اسلامي
گروه 5 الف توسعه فرهنگ و دانش آموختگي
گروه 5 ب تعاملات بين ديني
گروه 5 ج احتمالات مطالعه مقايسه اي

واحد 6 منابع اطلاعاتي براي مطالعه تمدن اسلامي

هر گروه مطالعاتي از اعضايي تشکيل يافته است که با فراخوان ساير محققان علاقه مند به موضوع مطالعاتي گروه، تحقيق را پيش مي برند. پروژه براي همه دانش آموختگان علاقه مند در ژاپن و خارج در دسترس است
متن بالا ترجمه اي از اين نوشته است
اسامي افراد و موسسات مربوطه واحدها و گروهها را حذف کرده ام